Depresja a praca

Aktywność zawodowa może nieść ze sobą również negatywne skutki. W przypadku, gdy pracy jest zbyt dużo, zagrożone zostają mechanizmy radzenia sobie z wymaganiami pracy. Patologiczne skutki pracy mogą przybierać różne stopnie natężenia, począwszy od zwykłego obciążenia pracą do skrajnego przeciążenia i wypalenia zawodowego, po zaburzenia w sferze psychicznej włącznie. Problemy w pracy i niemożność poradzenia sobie z nimi mogą powodować poczucie bezsilności, utratę motywacji do pracy, a w konsekwencji depresję.

Praca jako przyczyna depresji

Wyczerpanie będące wynikiem nagromadzenia się wpływów różnych form zmęczenia, może przechodzić w stan przewlekły. Wszelkie objawy zmęczenia występują wówczas bardzo ostro, aż do objawów chorobowych. Obserwuje się wtedy stany bezsenności, zaburzenia funkcji serca i układu krążenia, ostre obniżenie poziomu percepcji i myślenia, zaburzenia emocjonalne, zaburzenia motywacji, złe samopoczucie, dolegliwości somatyczne, spadek wagi ciała. Stan ten, przedłużając się, może prowadzić do trwałych zmian w narządach wewnętrznych, korze mózgowej, zaburzeń psychicznych aż do ciężkiej choroby, a nawet zgonu.

Negatywne czynniki, wyzwalające stan wyczerpania

• niepokój – obawa przed niewystarczającą ilością pieniędzy, obawa przed utratą pracy i niemożnością znalezienia innej, niepokój związany z koniecznością uczenia się wielu nowych rzeczy, obawy przed zmianami, niepokojące i zaburzające sen myśli związane z tym co dzieje się w pracy;

• gniew – doświadczanie w pracy wściekłości i gniewu, doświadczanie silnych negatywnych uczuć związanych z nieobecnością w pracy, doświadczanie złości na rosnące wymagania w pracy, brak cierpliwości dla cudzych błędów, obwinianie osób za to co dzieje się w pracy połączone z chęcią wyrównywania z nimi rachunków, poczucie chaosu związanego z nadmiarem zadań do wykonania;

• brak kontroli – poczucie małego wpływu na sposób wykonywania swojej pracy, poczucie niedocenienia w pracy, poczucie że nadmiar obowiązków nie pozwala zrealizować ich na właściwym poziomie, poczucie braku zaufania ze strony współpracowników, poczucie braku kompetencji ze strony przełożonych;

• brak pewności siebie – poczucie braku własnych kompetencji, przejmowanie się tym, co myślą inni, strach przed odkryciem słabych stron przez innych, obawa przed wzrostem wymagań i niemożnością sprostania im, obawa przed niemożnością awansu spowodowana domniemaniem negatywnej opinii w pracy, poczucie niezasługiwania na lepszą pracę;

• skrywane uczucia – trudność w uświadomieniu sobie własnych uczuć, brak poczucia bezpieczeństwa w związku z wyrażaniem własnych uczuć, poczucie braku zainteresowania ze strony innych względem własnych uczuć, tłumienie własnych uczuć, brak zaufania do własnych uczuć;

• zredukowane związki – poczucie samotności, trudność w znalezieniu czasu dla rodziny i przyjaciół, sygnały ze strony bliskich o braku dostępności, odczuwanie trudności w zbliżaniu się do ludzi, poczucie prowokowania konfliktów z innymi ludźmi, poczucie zmęczenia w inicjowaniu kontaktów z innymi ludźmi.

Powyższe czynniki mogą wskazywać na wysoki poziom stresu, jakiego człowiek doświadcza w pracy. Utrzymujący się stan w perspektywie czasu może prowadzić do różnych zaburzeń w sferze psychicznej, co z kolei stanowi czynnik ryzyka zaburzeń depresyjnych.

U osoby takiej obserwuje się niepewność, pośpiech w wykonywaniu ruchów na przemian ze spowolnieniem, niekontrolowane przerwy w działaniu. Tempo pracy maleje, pojawia się coraz więcej błędów, spada motywacja do pracy, może pojawić się poczucie braku sensu wykonywanej pracy, poczucie bezcelowości. Ciało się pochyla, twarz przybiera postać maski, mimika ubożeje. Przygnębiające w tym wszystkim jest poczucie, że ugrzęzło się w danym miejscu, z bezwładem wyobraźni lub niezdolnością do podjęcia dalszych kroków.

Skutki depresji w pracy

Nasilenie objawów depresyjnych może być tak duże, że powoduje niezdolność do pracy. W takim przypadku lekarz podczas wizyty orzeka o udzieleniu zwolnienia lekarskiego. Niekiedy osoby chorujące na depresję nie mogą pogodzić się z taką decyzją i podejmują próbę kontynuowania aktywności zawodowej. Zwykle odbija się to niekorzystnie zarówno na ich zdrowiu, jak i na wypełnianych przez nich obowiązkach. Spadek energii, zaburzenia koncentracji, chaos myślowy, gorsza pamięć, nieefektywne organizowanie czasu – są zwykle przyczyną znacznie gorszej wydajności w pracy. Dodatkowo, jeśli lekarz zleci przyjmowanie leków – pierwsze dni mogą zamiast przynosić poprawę samopoczucia, mogą spowodować przejściowo jego pogorszenie. Wówczas także pozostanie w domu może okazać się najlepszym wyjściem.

Leczenie depresji

Po kilku tygodniach od rozpoczęcia leczenia pojawia się stopniowo coraz lepsze samopoczucie, a w ślad za nim możliwość powrotu do pracy. Niektóre osoby uważają, że wyłączenie się z obowiązków zawodowych pomimo ich złego stanu, spowoduje jeszcze większe przygnębienie. Rolą lekarza jest ocena, czy możliwe jest kontynuowanie pracy, i czy nie jest to niebezpieczne zarówno dla pacjenta jak i otoczenia. Łagodne i umiarkowane stany depresyjne zwykle nie powodują niezdolności do pracy, a jedynie ograniczają jej efektywność. Leczenie depresji trwa długo, objawy nie ustępują od razu. Naturalnym jest, że osoby chorujące na pewnym etapie leczenia powracają do pracy nawet, jeśli nie czuja się 
w pełni zdrowe.

Objawy zaburzeń depresyjnych

Istnieje wiele sygnałów ostrzegawczych, które mogą wskazywać na przejawy zaburzeń depresyjnych:

• odbieranie życia jako ciężkiego i ponurego,

• niechęć towarzysząca wychodzeniu do pracy, brak chęci do pracy, bądź przepracowanie,

• rezygnacja z wytyczonych celów,

• zredukowane zaangażowanie (większe roszczenia wobec innych),

• poczucie izolacji od świata,

• reakcje emocjonalne, poczucie winy,

• poirytowanie, negacja, drażliwość i brak cierpliwości w domu,

• zrzucanie odpowiedzialności na innych,

• negatywne kontakty z ludźmi,

• częste choroby bez rozpoznawalnych przyczyn,

• myśl o ucieczce i samobójstwie.

Należy podkreślić, że depresja uniemożliwia wypełnianie obowiązków zawodowych. Zmniejszona energia, szybkość procesów myślowych lub skupienia się, spowolnienie psychofizyczne, zwiększona męczliwość, niezdecydowanie, spadek motywacji, wszystko to 
w znacznym stopniu wpływa na wyniki pracy.


Bibliografia

Kratochvil  S. Podstawy psychoterapii, ZYSK I SK-A, Poznań 2003, ISBN 83-7150-877-8
Augustynek A. Wstęp do psychologii, Difin, Warszawa 2009, ISBN 978-83-7251-992-4
Kramer P. Czym jest depresja, REBIS, Poznań 2007, ISBN 83-7301-775-7
Hammen C. DEPRESJA - modele kliniczne i techniki terapeutyczne, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2004, ISBN 83-89574-37-3