Depresja poporodowa - jak sobie z nią radzić?

Zaburzenia nastroju w okresie połogu, tj. w ciągu pierwszych sześciu tygodni po porodzie są powszechne. Szacuje się, że dotyczą one ok. 70 – 80% kobiet. Najczęściej przyjmują one postać tzw. depresji poporodowej, którą można uznać za naturalną reakcję organizmu kobiety, na szeroko pojęty stres. Chodzi tu zarówno 
o stres emocjonalny, związany z narodzinami dziecka, oraz pojawieniem się nowej sytuacji życiowej, w której kobieta musi podjąć rolę matki, jak i o stres fizyczny, wynikający np. 
z bólu porodowego.

Hormony - przyczyny depresji poporodowej

Stężenie takich hormonów, jak progesteron estrogeny czy kortyzol z bardzo wysokiego przed porodem, obniża się gwałtownie zaraz po urodzeniu dziecka. Co ciekawe, największe nasilenie smutku poporodowego przypada zwykle na piąty tydzień połogu, kiedy to poziom wymienionych hormonów we krwi spada najszybciej. Jeśli objawy smutku poporodowego są bardzo nasilone lub trwa on ponad dziesięć dni, kobieta powinna zgłosić się do lekarza ze względu na ryzyko rozwinięcia się depresji poporodowej. Ponadto, przydatna też może być wiedza, dotycząca tego, jak sobie radzić w obliczu depresji poporodowej.

Depresja poporodowa - objawy

Depresja poporodowa dotyka 10 – 15% kobiet. Początki tego procesu mogą przebiegać niepostrzeżenie, w okresie od pierwszych kilku tygodni do kilku miesięcy włącznie. Symptomy, jakie powinny zwrócić uwagę młodej mamy, są następujące:

• brak radości z narodzin dziecka,
• wyraźne zmniejszenie zainteresowania czynnościami, związanymi z opieką nad dzieckiem,
• unikanie kontaktu z dzieckiem,
• obniżony nastrój,
• bezsenność lub nadmierna senność,
• uczucie zmęczenia lub utraty energii,
• poczucie własnej bezwartościowości lub nieuzasadnionej winy, itp.

Depresja poporodowa 

Depresja poporodowa w swoim obrazie przypomina epizod dużej depresji według klasyfikacji DSM – IV, czy też epizod depresyjny o nasileniu ciężkim lub umiarkowanym 
w klasyfikacji ICD – 10. Rozwija się ona w ciągu sześciu tygodni po porodzie. Niemniej jednak, jej obraz posiada swoje specyficzne cechy, świadczące o jej odrębności. W  zjawiskiem bardzo rzadkim jest zobojętnienie depresyjne, podobnie jak bardzo rzadkie są konkretne myśli czy próby samobójcze. Często natomiast pojawiają się obsesyjne impulsy i myśli, związane z przemocą wobec dziecka (matka wbrew swojej woli ciągle myśli, że może umyślnie lub przypadkowo zrobić dziecku krzywdę), co może owocować unikaniem kontaktu z dzieckiem. Czasami matki depresyjne po prostu nie interesują się dzieckiem, lub czują się rozdrażnione jego płaczem, uważają, że ich dziecko jest w porównaniu z dziećmi innych matek o wiele bardziej niespokojne i dużo gorzej śpi.

Depresja poporodowa - cechy charakterystyczne

Kobiety cierpiące na depresję poporodową opisują poród w sposób negatywny 
i dramatyczny, mówią, iż w jego trakcie czuły się bezradne i uprzedmiotowione. Charakterystycznym zjawiskiem jest bardzo bogata, niekiedy wręcz teatralna ekspresja przygnębienia z płaczliwością, częstymi skargami na nieznośny smutek i zmęczenie. Występuje wysoki poziom lęku z napadami paniki, lękiem przed wychodzeniem z domu, nadmierna i nieadekwatna troską o zdrowie własne i dziecka. Niekiedy nasilenie objawów nerwicowych jest tak duże, że może maskować depresję. W negatywnej samoocenie chorej na depresję poporodową dominuje poczucie nieudolności i nieodpowiedzialności w opiece nad dzieckiem, a także przekonanie o małej atrakcyjności. Chora bardzo często skarży się na uczucie osamotnienia, opuszczenia, bycia niezrozumianą, a także trudności w okazywaniu uczuć – zwłaszcza miłości – osobom bliskim.

We wczesnym, skutecznym wykrywaniu depresji poporodowej, ważna jest ocena stanu psychicznego kobiety, w ciągu trzech pierwszych miesięcy po urodzeniu dziecka, 
tj. w okresie, w którym ryzyko pojawienia się różnych poporodowych zaburzeń psychicznych jest największe.

Czynnik ryzyka depresji poporodowej

Zwiększone ryzyko depresji poporodowej dotyczy kobiet, które:

• mają za sobą epizod (-y) depresji, przed zajściem w ciążę,
• cierpiały na depresję w czasie ciąży,
• mają problemy małżeńskie,
• przeżyły trudne sytuacje życiowe w czasie ciąży,
• nie mają dostatecznego wsparcia ze strony najbliższych.

Jak sobie radzić z depresją poporodową?

Na początek, możemy spróbować kilku sposobów:

• nie oskarżaj się o zaistniały stan rzeczy – doświadczając sprzecznych uczuć wobec sytuacji narodzin dziecka, możesz być przepełniona ogromnym poczuciem winy. Jednak musisz wiedzieć, że te wszystkie nie akceptowane przez nas uczucia, będące konsekwencją przeżywanej depresji poporodowej, nie są aktem twojej woli,
• znakdź dla siebie czas – to absolutna konieczność, nawet, jeśli wydawałoby się, że ilość obowiązków, związanych z opieką nad nowo narodzonym dzieckiem, niweluje tę możliwość. Niech będzie to nawet pół godziny dziennie, ale przeznaczone wyłącznie na relaks, czy na czynność, sprawiającą prawdziwą przyjemność,
• zadbaj o aktywność – może ona przejawiać się choćby w krótkich spaceracha, aktywność fizyczna zapewnia nie tylko zdrowie, dopływ energii i lepszy sen, ale też pewność siebie i poczucie panowania nad sobą 
i sytuacją,
• myśl pozytywnie – zamartwianie się i tak nic nie da, a tylko może pogorszyć sytuację. Warto zatem próbować zmienić to, co możesz i próbować zaakceptować to wszystko, na co nie masz wpływu,
• szukaj rady i wsparcia – jeśli trudno jest ci poradzić sobie z własnymi uczuciami, albo czujesz, że zadanie zaczyna przerastać twoje siły, musisz porozmawiać o tym z osobą zaufaną (kimś z rodziny, przyjacielem). Już samo ujawnienie negatywnych emocji, obaw i wątpliwości, ma prawdziwe terapeutyczne znaczenie.

Jeśli te sposoby okażą się nieskuteczne, warto wtedy próbować radzić sobie z pomocą specjalisty. Leczenie depresji poporodowej, może być ważnym krokiem w kierunku zmiany 
i poprawy ogólnej jakości życia. Wiele kobiet, w miarę powrotu do zdrowia, zyskuje nieznaną wcześniej pewność siebie, energię i siłę woli.

Święcicki Ł. Depresja - zwykła choroba?, Urban & Partner, Wrocław 2010, ISBN 978-83-7609-276-8
Pużyński S. Depresje i zaburzenia afektywne, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2009, ISBN 978-83-200-3828-6
Briers S. Pokonaj depresję, stres i lęk, czyli terapia poznawczo-behawioralna w praktyce, Samo Sedno, Warszawa 2011, ISBN 978-83-62482-37-5
Meder J. Problemy zdrowia psychicznego kobiet, Polskie Towarzystwo Psychiatryczne, Kraków 2003, ISBN 83-86826-85-1