Depresja poporodowa - przyczyny

Depresja poporodowa jest schorzeniem bardzo powszechnym – dotyczy 10 – 20% kobiet, ale rzadko rozpoznawanym i często niewłaściwie lub wcale nie leczonym. Wiele kobiet cierpiących na ten typ depresji nie szuka leczenia u specjalisty, a odpowiednia terapia mogłaby im pomóc wyjść ze stanów depresyjnych i poprawić ogólne samopoczucie. Z tego względu niezwykle ważne jest właściwe rozpoznanie choroby.

Przyczyny braku leczenia depresji poporodowej

Szacuje się, że aż ok. 50% kobiet cierpiących na depresję poporodową nie zgłasza się do lekarza mimo, że na okres ciąży i połogu przypada największa ilość wizyt u lekarza. Wynikać to może z kilku przyczyn:

• matki, szczególnie te, które urodziły po raz pierwszy, mogą nie zdawać sobie sprawy, że to, czego doświadczają, wykracza poza normę stanu psychicznego i fizycznego kobiety po porodzie;
• nacisk społeczny czy rodzinny na to, aby być dobrą matką powoduje, że kobieta niejednokrotnie boi lub wstydzi się przyznać do odczuwanych przez nią dolegliwości;
• kobieta cierpiąca na depresję poporodową, nie rozumiejąca swojej choroby, często myśli, iż „postradała zmysły” i martwi się, że jeśli podzieli się swoimi myślami z lekarzem, zostanie zamknięta w szpitalu psychiatrycznym i odizolowana od dziecka;
• kobieta cierpiąca na depresję poporodową często nie wie, do kogo ma się zgłosić ze swoimi dolegliwościami. Kobiety po urodzeniu dziecka rzadko chodzą do ginekologów, którzy zresztą rzadko interesują się problematyką ich nastroju, a pediatra – najczęściej odwiedzany specjalista po urodzeniu dziecka, również z reguły nie pyta o stan psychiczny matki.

Czynniki ryzyka depresji poporodowej

Czynniki ryzyka depresji poporodowej (tj. sytuacje, które mogą przyczynić się do rozwoju choroby), można podzielić na trzy duże grupy:

• Czynniki psychiatryczne.
• Czynniki psychospołeczne.
• Czynniki związane z ciążą i porodem.

Czynniki psychiatryczne

Jednym z ważniejszych czynników ryzyka, należących do tej grupy są wcześniejsze epizody zaburzeń nastroju – zarówno związane, jak i niezwiązane z porodem. Kobiety z historią depresji poporodowej mają 30 – 55% ryzyka nawrotu po kolejnej ciąży. Poza tym około 30 – procentowe ryzyko depresji poporodowej występuje u kobiet, które miały wcześniej epizody depresji nie związane z ciążą. W przypadku kobiet cierpiących na zaburzenia afektywne dwubiegunowe ryzyko wystąpienia poporodowych zaburzeń nastroju wynosi ok. 25 do 60%. Warto zaznaczyć, że u kobiet z chorobą afektywną dwubiegunową istnieje wyraźny związek pomiędzy liczbą porodów a ilością poporodowych epizodów depresyjnych. Istotne znaczenie wydają się mieć również zaburzenia nastroju w trakcie ciąży, które mogą zapowiadać depresję poporodową.

Wahania nastroju

Kolejnym czynnikiem ryzyka, jest występowanie w kilka dni po porodzie łagodniejszych od depresji form przygnębienia lub wahań nastroju. Od 1/5 do 2/3 kobiet zapadających na depresję poporodową bezpośrednio po porodzie odczuwało nasilony smutek. Co ciekawe, u ok. 10% młodych matek przeżywających zaraz po porodzie euforię w późniejszym okresie rozwija się pełnoobjawowa depresja.
Za czynniki sprzyjające rozwojowi depresji poporodowej, uważa się również:

• zaburzenia osobowości,
• dolegliwości nerwicowe (nerwica lękowa, nerwica natręctw),
• uzależnienia,
• próby samobójcze w wywiadzie,
• spokrewnienie w pierwszej linii z kobietami, które miały poporodowe zaburzenia nastroju.

Czynniki psychospołeczne

W tej grupie czynników ważną rolę odgrywają ważne stresujące sytuacje życiowe w trakcie ciąży oraz w okresie poporodowym. Należy pamiętać, że wszelkie zmiany w sytuacji życiowej kobiety, nawet zmiany pozytywne, np. polepszenie sytuacji finansowej, awans w pracy męża, powodują konieczność adaptacji do nowych warunków, a co za tym idzie obciążają psychikę, działają jako czynniki stresowe i przez to zwiększają ryzyko pogorszenia stanu psychicznego. Kobiety samotne mogą być bardziej zagrożone rozwojem depresji poporodowej w porównaniu do kobiet zamężnych. Czynnikiem decydującym o skali ryzyka nie jest tu jednak stan cywilny, ale to, jakie znaczenie ma dla kobiety pozostawanie lub w nie w związku małżeńskim, jakie mity związane z posiadaniem nieślubnych dzieci, czy pozostawaniem w związku nieformalnym zostały jej przekazane przez rodzinę, w której się wychowała.
Ważną rolę odgrywają:

• konflikty małżeńskie,
• brak satysfakcji ze związku,
• małe wsparcie ze strony partnera i rodziny,
• złe relacje z matką,
• kłopoty zawodowe,
• zła sytuacja finansowa.

Czynniki związane z ciążą i porodem

Za najważniejszy czynnik ryzyka związany z ciążą uznaje się sytuację, w której kobieta rodzi nieplanowane, czy niechciane dziecko. Znacznym obciążeniem dla psychiki kobiety mogą być traumatyczne doświadczenia, związane z wcześniejszymi ciążami – chodzi tu głównie o poronienia, czy też porody martwych dzieci. Bardziej wnikliwej obserwacji (pod kątem rozwoju zaburzeń nastroju) i troskliwej opieki wymagają kobiety, które przeszły ciężki, długotrwały poród.

Konsekwencje nieleczonej depresji

Nieleczona depresja poporodowa często doprowadza do znacznych, niekiedy trwałych zaburzeń w życiu partnerskim i rodzinnym kobiety (konflikty małżeńskie, brak satysfakcji
z życia rodzinnego, rozwody). Depresja połogowa stanowi traumatyczne przeżycie, zaburzające poczucie bycia matką oraz wpływające niekorzystnie na rozwój dziecka. Według najnowszych badań, dzieci matek, które chorowały na depresję poporodową w porównaniu
z dziećmi matek zdrowych, częściej wykazują nadpobudliwość ruchową i kłopoty ze skupieniem uwagi, uzyskują ponadto gorsze wyniki w testach mierzących poziom inteligencji. Nauczyciele postrzegają je jako trudniejsze w wychowaniu i gorzej przystosowane społecznie. Ponadto nieleczona depresja poporodowa grozi nawracaniem głębokich zaburzeń nastroju po następnych porodach, a także zwiększa ryzyko pojawienia się epizodów depresyjnych, niezwiązanych z porodem.

Nie ulega wątpliwości, iż lekarze, którzy szczególnie często stykają się z młodymi matkami, powinni zwrócić uwagę na zagadnienie wczesnego wykrywania depresji poporodowej, różnicowania jej z innymi jednostkami chorobowymi, identyfikacji kobiet obarczonych zwiększonym ryzykiem zachorowania oraz edukację pacjentów. Równie ważne wydaje się samokształcenie przyszłej matki i jej rodziny w zakresie różnych problemów (w tym psychicznych), które mogą zaistnieć w momencie pojawienia się nowego członka rodziny.


Bibliografia

Jarema M., Rabe-Jabłońska J., Psychiatria, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2011, ISBN 978-83-200-4180-4
Hammen C. DEPRESJA - modele kliniczne i techniki terapeutyczne, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2004, ISBN 83-89574-37-3
Koszewska I. O depresji w ciąży i po porodzie, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2010, ISBN 978-83-200-3844-6
Meder J. Problemy zdrowia psychicznego kobiet, Polskie Towarzystwo Psychiatryczne, Kraków 2003, ISBN 83-86826-85-1