Depresja sezonowa - objawy

Objawy depresji sezonowej pojawiają się najczęściej, kiedy kończy się lato i nadchodzi jesień – wtedy pewną część osób ogarnia smutek. Dni są krótsze i chłodniejsze, jest coraz mniej słońca, więcej deszczu i mgły. Depresję sezonową można szybko zdiagnozować i skutecznie leczyć. Choroba jest prawdopodobnie wywołana brakiem światła słonecznego we wczesnych godzinach rannych, co powoduje zakłócenia cyklu snu. Dość często podobne dolegliwości występują na wiosnę wraz z nadejściem ciepłych dni, które również powodują zmiany nastroju.

Przyczyny depresji sezonowej

Przyczyny depresji sezonowej nie są do końca znane. Uważa się, że najważniejszą z nich jest niedostateczna ilość światła słonecznego docierającego do siatkówki oka lub jej zmniejszona wrażliwość na światło. Promień światła zostaje zamieniony na impuls nerwowy, który biegnie dalej do różnych struktur mózgowia. Impulsy nerwowe, docierające do szyszynki oraz podwzgórza, stymulują ilość wydzielanych hormonów w zależności od „ilości” światła. Te wydzielane substancje (np. melatonina) i różna aktywność neuroprzekaźników mogą wpływać na nastrój człowieka.

Depresję sezonową, nazywaną inaczej sezonowym zaburzeniem afektywnym, charakteryzuje wystąpienie zaburzeń depresyjnych późną jesienią i zimą oraz remisja (czyli ustąpienie objawów) na wiosnę lub latem. Jesienią, a tym bardziej zimą, wiele osób traci wszelką inwencję. Ludzie stają się przygnębieni i rozdrażnieni. Takich osób jest coraz więcej. Wiosną, wraz z nadejściem słonecznych i ciepłych dni, następuje radykalna zmiana nastroju. Latem wszystkie dolegliwości znikają. Depresja wiosenna ma często charakter nawrotowy, czyli powtarza się rokrocznie z zakończeniem zimy.

Depresja zimowa i jesienna występuje częściej u ludzi młodych, ujawnia się typowo w okresie między 20. a 30. rokiem życia. Na chorobę częściej chorują kobiety. Ocenia się, że wpływ na częstość zachorowań ma także stopień niedoboru światła słonecznego w czasie zimy, co miałoby skutkować większą liczbą chorych w rejonach, w których szczególnie go brakuje, np. na Alasce. Nasilenie dolegliwości zwiększa się z wiekiem i prawdopodobnie łagodnieje na starość.

Objawy depresji sezonowej

Typowe objawy depresji sezonowej, to:

• niepokój, lęk, strach,
• uczucie smutku, przygnębienia i beznadziejności,
• nadmierna senność,
• wyraźny brak energii,
• lęk, apatia, drażliwość,
• kłopoty z koncentracją uwagi,
• wahania nastroju,
• brak motywacji do działania, utrata zainteresowań,
• osłabienie popędu seksualnego,
• nasilenie objawów zespołu napięcia przedmiesiączkowego u kobiet.

Do charakterystycznych objawów depresji zimowej należy wzmożony apetyt, szczególnie na węglowodany, co często skutkuje przyrostem masy ciała. Słodycze jako źródło węglowodanów pobudzają wydzielanie serotoniny w mózgu, a jej wyższy poziom poprawia nastrój.

Jak leczyć depresję sezonową?

W leczeniu depresji sezonowej stosuje się różne metody, m.in.: farmakoterapię, fototerapię oraz psychoterapię.

• Leczenie światłem – jest to metoda najlepiej tolerowana przez pacjentów, niepowodująca skutków ubocznych; polega na naświetlaniu pacjenta lampą fluorescencyjną, emitującą światło o sporym natężeniu – rano i wieczorem (co najmniej na dwie godziny przed położeniem się do łóżka). Fototerapia trwa od pół godziny do dwóch godzin, przez kilka dni. Po odpowiedniej dla pacjenta dawce światła objawy zaczną ustępować po niecałym tygodniu. Niektórzy wymagają sesji fototerapii przez trzy lub cztery tygodnie. Fototerapia jest skuteczna w 60-80%. 
• Farmakoterapia – leki przeciwdepresyjne mają na celu zwalczać objawy depresji i poprawiać nastrój; większość z nich jest sprzedawana na receptę, wyjątek stanowią preparaty ziołowe, np. wyciąg z dziurawca.
• Psychoterapia – leczenie słowem ma na celu nakłonienie pacjenta do innego spojrzenia na świat; terapia rozmową może wskazywać, w jaki sposób poradzić sobie z depresją. W celu otrzymania takiej pomocy należy zwrócić się do psychologa.

Przy leczeniu depresji sezonowej korzystny może okazać się wyjazd na urlop w miesiącach jesiennych i zimowych – w rejony o dużej ilości światła słonecznego.

Depresja sezonowa, związana z późną jesienią i zimą, występuje bardzo często u wielu ludzi także w Polsce. Przy podejrzeniu choroby należy poszukać pomocy lekarza, który na podstawie wywiadu i badania postawi rozpoznanie i zaproponuje najlepsze w danym przypadku bezpieczne leczenie.

Bibliografia:

Święcicki Ł., Choroba afektywna sezonowa (depresja zimowa), Instytut Psychiatrii i Neurologii, Warszawa 2006, ISBN 83-85705-79-1.
Kramer P., Czym jest depresja, REBIS, Poznań 2007, ISBN 83-7301-775-7.
Hammen C., DEPRESJA - modele kliniczne i techniki terapeutyczne, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2004, ISBN 83-89574-37-3.
Heitzman J., (red.), DEPRESJA - odpowiedzi na pytania, Urban & Partner, Wrocław 2007, ISBN 83-60290-22-4.