Drugi biegun depresji - mania

O depresji wiele wiemy i wiele mówimy. Jednak zaburzeniem jest także jej całkowite przeciwieństwo, drugi biegun – mania. Tak jak w przypadku depresji, wyróżniamy podstawowe objawy dotyczące nastroju, napędu, rytmów biologicznych, emocji, tak samo grupuje się je w przypadku epizodu manii.

Jednak ich charakter jest zupełnie inny. To co charakterystyczne dla manii to:

• Zaburzenia nastroju – nastrój maniakalny – charakteryzują się stałym wzmożeniem samopoczucia (stanem zadowolenia, radością), połączonym z beztroską, skłonnością do żartów, nieadekwatnymi reakcjami na przykre wydarzenia. W nasilonych zaburzeniach na pierwszy plan wychodzą drażliwość, gniewliwy nastrój (dysforia), które mogą być fundamentem relacji chorego z bliskimi.
• Aktywność ruchowa wzmożona – chory ma poczucie ogromnej energii, braku zmęczenia, można powiedzieć, że „wszędzie jest go pełno”. Czasem może zaostrzyć się to do gwałtownego, bezładnego podniecenia ruchowego.
• Przyspieszone myślenie – choć wydaje się to zaletą, to jednak przyspieszone myślenie upośledza u tych chorych jego precyzję, pojawiają się gonitwa myśli, porozrywane wątki myślowe. Charakterystyczna jest duża odwracalność uwagi. Przyspieszone myślenie objawia się też wielomównością, słowotokiem, przyspieszonym tempem wypowiedzi.
• Zaburzenia rytmów biologicznych – podobnie jak w depresji zmiany te dotyczą snu i czuwania, w epizodzie manii dochodzi do skrócenia długości snu i wczesnego budzenia się.

Wszystkie te cechy sprawiają, że tworzą się charakterystyczne następstwa. Duża energia, szybkość działania, myślenia doprowadzają do pojawienia się urojeń wielkościowych, które sprawiają, że bezkrytycznie ocenia swoje zdolności i możliwości, nie dostrzega czekających go trudności podczas wykonywania podjętych zadań. Jednak większość takich urojeń i myśli jest przelotna, jedne zamieniane są na nowe, w zależności od sytuacji.

Niebezpieczna mania

Epizod maniakalny może być bardzo niebezpieczny w swoich skutkach, nie tylko ze względów zdrowotnych i zmian, jakie powoduje, ale przede wszystkim ze względu na ich konsekwencje i zachowania wynikające z tych zaburzeń. Ryzyko podejmowania pochopnych decyzji, często finansowych – odnośnie do kredytów, pożyczek, drogich zakupów, sprzedaży przedmiotów, otwierania jakiejś działalności, hazardu. Powstają w ten sposób ogromne długi, z których chory zdaje sobie sprawę dopiero po tym, jak epizod manii minie. Często są to także decyzje związane z życiem osobistym, pochopne śluby, rozwody, rozwiązłe życie seksualne. Po wyzdrowieniu pacjent czuje wstyd i winę z powodu tego, co działo się w trakcie choroby.

Choroba afektywna dwubiegunowa

Mania jest częścią choroby afektywnej dwubiegunowej. Dwubiegunowej – bo występuje tu i depresja i mania. Zaburzenia takie są rozpoznawane u osób, u których są znaczące duże wahania nastroju i objawy charakterystyczne dla depresji i manii. Pojawiają się one cyklicznie, jednak nie ma reguły, kiedy i jaki zespół się pojawi. Na przykład ktoś, kto przebył depresję, powróci do zdrowia i przez wiele miesięcy, lat będzie zdrowy. Dopiero po długim czasie może zdarzyć się kolejny epizod choroby, i może to być zarówno depresja, jak i mania, ponieważ nie występują one naprzemiennie. U niektórych osób nawroty te są nieregularne, u innych mogą być związane z porami roku lub konkretnymi wydarzeniami życiowymi. Nie można przewidzieć, czy w ogóle i kiedy nastąpi kolejny nawrót i jaki on będzie miał charakter.

Tak jak w depresji, tak i w manii przyczyny choroby związane są z substancjami, które pełnią funkcję przekaźników w układzie nerwowym, z ich nieprawidłową ilością lub proporcją. Także jeśli w rodzinie ktoś cierpiał na choroby afektywne, może to wiązać się z większym ryzykiem zachorowania i odziedziczoną podatnością na nie. Choć oczywiście nie oznacza to pewności, że ktoś na pewno zachoruje. Czynnikiem wyzwalającym chorobę lub jej kolejny epizod mogą być sytuacje stresowe. Ważne jest, by w przypadku osób, które wiedzą już, że chorują na chorobę afektywną dwubiegunową, zwracać uwagę na takie zdarzenia i starać się nie narażać siebie na nadmierny stres psychiczny.

Wahania nastroju

Mogłoby się wydawać, że takie wahania nastroju miewa każdy z nas, a mimo to tylko u części stwierdza się zaburzenia afektywne. Wynika to z kilku ich cech. Przede wszystkim jest to nasilenie objawów, które w przypadku choroby jest znaczne, maksymalne, bardziej skrajne. W przypadku choroby afektywnej epizody te trwają też długo, może to być kilka miesięcy, a nawet dłużej niż rok. Kolejna różnica to skutki życiowe, które zarówno w depresji, jak i w manii mogą być znaczne i bardzo niebezpieczne, o czym już wspomnieliśmy wcześniej.

Leczenie manii

W leczeniu zaburzeń maniakalnych stosowane są tzw. leki przeciwpsychotyczne. Są to przede wszystkim nowoczesne leki, które także stabilizują nastrój i zapobiegają nawrotom choroby. Poza tym znoszą napięcie psychiczne, lęk, poprawiają sen. Trzeba pamiętać i wiedzieć, że leki te nie uzależniają, nie zmieniają osobowości, jak często brzmią popularne o nich opinie. Działają one na objawy choroby. Wszystkie leki trzeba przyjmować regularnie, także po minięciu objawów, ponieważ ich rolą jest też zapobieganie kolejnym nawrotom. A przyczyną niepowodzenia leczenia jest często przede wszystkim nieprzyjmowanie leków wg zaleceń lekarza lub ich zbyt szybkie odstawienie.
Dodatkowym wsparciem w leczeniu jest psychoterapia.

Gdy choroba nawraca…

Nawrót depresji i manii rozpoczyna się stopniowo. To daje szansę na to, by szybko dostrzec w sobie lub bliskiej osobie takie zmiany i zapobiec rozwinięciu się pełnego epizodu.

Jak może rozpocząć się epizod maniakalny? To może być uczucie, że: szybciej się myśli: „zaczyna mnie roznosić”, „wiele chciałbym zrobić naraz”, „za dużo mówię do zbyt wielu osób naraz”, „zbyt łatwo nawiązuję kontakty”, „jestem drażliwy”, „kłócę się często”, „mam wielkie plany”, „czuję w sobie dużo energii”, „mniej śpię”, „mniej jem”, „chętniej sięgam po alkohol” itp.

To ważne, by chronić osobę chorą przed skutkami epizodu maniakalnego, gdy ona sama nie jest w stanie ocenić swoich czynów i podjętych decyzji. Wiedząc i dostrzegając w sobie zmiany świadczące o rozpoczynającym się epizodzie choroby afektywnej, warto rozmawiać z bliskimi i lekarzem, którzy pomogą uchronić przed takimi skutkami choroby.


Źródło:
„Psychiatria” pod red. A. Bilikiewicza
„Czas wzlotów i upadków. Zaburzenia afektywne dwubiegunowe” przewodnik dla pacjentów; dr n. med. Sławomir Murawiec, dr n. med. Dariusz Wasilewski