Jakie są objawy depresji

Ludzie cierpiący na depresję mogą doświadczać objawów o odmiennym charakterze 
i różnym nasileniu, a liczba tych objawów również może być zróżnicowana. Wskazuje się cztery ogólne dziedziny, do których zaliczyć można cechy zespołu depresyjnego. Są to: afekt, poznanie, zachowanie, funkcjonowanie fizyczne. Depresja jest jednym z poważnych zaburzeń ogólnie zwanych zaburzeniami nastroju. Ma to związek z przejawami nietypowych uczuć czy nastrojów, stanowiących podstawowe cechy tego stanu.

Objawy afektywne

Symptomy depresji w wymiarze afektywnym mogą być następujące: ambiwalencja, brak źródeł satysfakcji, utrata poczucia humoru, utrata szacunku do siebie samego, poczucie braku wartości i własnej bezużyteczności, osłabienie związków emocjonalnych (apatia), obniżony nastrój, smutek, nadmierne lub nieadekwatne poczucie winy, poczucie bezsilności, podwyższona lub obniżona reaktywność emocjonalna, skłonność do irytowania się, złość, koncentrowanie się na uczuciach depresyjnych, utrata motywacji, anhedonia (brak lub utrata zdolności odczuwania przyjemności).
 
Typowe objawy depresji to: przygnębienie, smutek, obniżony nastrój, poczucie pustki i bezradności. Niekiedy najbardziej widoczna jest drażliwość (szczególnie u dotkniętych depresją dzieci). Co więcej, nie wszyscy ludzie, którzy są przygnębieni, odczuwają smutek czy depresję jako taką. Zamiast tego mogą mówić o utracie zainteresowania tym, co ich dotychczas ciekawiło i o zaniku odczuwania przyjemności, o zniechęceniu, poczuciu beznadziejności, apatii. Nic ich ni cieszy – nawet to, co wcześniej wywoływało pozytywne uczucia, w tym: praca, wypoczynek, kontakty społeczne, seks itp. Kontakty z rodziną i przyjaciółmi wcześniej sprawiające przyjemność, nie wydają się im już pociągające, a nawet kojarzą się im negatywnie.

Osoba chora na depresję może mieć trudności z myśleniem o czymś, co powinna zrobić, co mogłoby złagodzić depresję choćby tymczasowo. Nawet kiedy uda jej się wykonać ważne zadanie, odczuwa niewielka satysfakcję. Niektórzy ludzie w głębokiej depresji swą utratę zadowolenia porównywali do widzenia świata w czerni, bieli i szarości, bez żadnych kolorów. Według wielu badań nad dotkniętymi depresją, doświadczenie utraty zainteresowania sprawami, które dotąd uważane były za ważne, i zanik odczuwania przyjemności stanowią najpowszechniejsze cechy zespołu depresyjnego.

Objawy poznawcze

Uważa się, że depresja jest zaburzeniem myślenia w takim samym stopniu, w jakim stanowi ona zaburzenie nastroju. Do charakterystycznych objawów depresji w tym obszarze można zaliczyć: negatywne oczekiwania (poczucie beznadziejności), negatywna samoocena, negatywna interpretacja doświadczeń, myśli samobójcze, trudności w podejmowaniu decyzji, poczucie "rozsypania", nadmierne skoncentrowanie na sobie, trudności w koncentracji, skupianie się na przeszłości, skłonność do generalizowania, schemat myślowy ofiary (poczucie bezradności), zniekształcenia poznawcze (niewłaściwe wzorce myślenia), ruminacje (obsesyjne myśli), zaostrzenie lub osłabienie percepcji, brak elastyczności.

Ludzie w depresji zazwyczaj negatywnie myślą o sobie samych, o swoim otoczeniu i o przyszłości. Uważają się za niekompetentnych i miernych, przejawiają bezlitosny krytycyzm wobec własnych czynów i cech. Często też czuja się winni, kiedy rozpamiętują swe pozorne braki. Dlatego niska samoocena jest powszechnym atrybutem depresji. Jednostka może się czuć niezdolna do kierowania swoim życiem i do rozwiązywania problemów. Może spostrzegać swoje życie i swoją przyszłość jako szare i pozbawione przyjemności, czując, że zmiana tej sytuacji jest nie tylko bezcelowa, ale i w gruncie rzeczy nieosiągalna. U ludzi dotkniętych depresją powszechne są przekonania, odzwierciedlające brak nadziei dotyczący własnej zdolności osiągnięcia upragnionych celów, a wynikającą z tego rozpacz może doprowadzić do myśli o śmierci czy nawet odebrania sobie życia.

Bardzo ponure i samokrytyczne myślenie w rzeczywistości wprowadza ludzi w głębszą depresję lub przedłuża ten stan. Negatywne myśli są zazwyczaj irracjonalne i wyolbrzymione, a jednostka zupełnie inaczej interpretuje siebie i świat, kiedy cierpi na depresję, niż wtedy, gdy jest zdrowa. Obok negatywnego myślenia, depresję cechują często zaburzenia przebiegu procesów umysłowych, takich, jak: koncentracja uwagi, podejmowanie decyzji i funkcjonowanie pamięci. Osobie dotkniętej depresją ogromną trudność może sprawić nawet dokonywanie prostego wyboru, a decydowanie w ważnych sprawach, wydaje się w ogóle wykraczać poza jej możliwości. Osoby z rozpoznaną depresją ponadto zauważają tez u siebie pogorszenie pamięci.

Objawy behawioralne

Typowe objawy depresji w wymiarze behawioralnym to: zaburzenia poziomu aktywności (hiper– lub hipoaktywność) działania agresywne lub destruktywne, napady płaczu, próby samobójcze, spowolniona lub niewyraźna mowa, popadanie w uzależnienia, ogólna impulsywność, zachowania sprzeczne z osobistym systemem wartości, destrukcyjne zachowania kompulsywne, pobudzenie lub spowolnienie psychomotoryczne, zachowanie "acting–out" (wyładowywanie się), zachowanie "giving–up" (poddawanie się), przejawianie perfekcjonizmu.

Z powodu swej apatii i obniżonej motywacji, osoby w depresji wycofują się z aktywności społecznej i ograniczają swoje typowe zachowania. W przypadku ciężkiej depresji, chory może przez długie okresy pozostawać w łóżku. Niejednokrotnie unika interakcji społecznych, głównie z powodu utraty motywacji i zainteresowania światem.

Często obserwuje się rzeczywiste zmiany w poruszaniu się, zwane zmianami psychoruchowymi, które przyjmują formę spowolnienia lub też pobudzenia i niepokoju. Niektóre osoby dotknięte depresją mogą mówić i poruszać się wolniej niż zazwyczaj, na ich twarzy nie widać ożywienia, wydaje się że ich oczy i usta opadają, jakby pod jakimś ciężarem. Kiedy się wypowiadają, robią przerwy i używają niewielu słów, mówią monotonnym głosem, nie starają się utrzymywać kontaktu wzrokowego.

Inni chorzy z kolei wykazują pobudzenie – są niespokojni, nie przestają się poruszać, ruszają rękami, kręcą się, dotykają własnego ciała, gestykulują. Pobudzenie psychoruchowe można częściej obserwować u tych osób cierpiących na depresję, które doświadczają ponadto objawów lękowych, a spowolnienie psychoruchowe uważa się za bardziej charakterystyczne dla "czystej" depresji.

Objawy somatyczne

Obok zmian zachowań ruchowych, w przebiegu depresji zauważa się także zmiany dotyczące apetytu, snu i energii. Chorzy bardzo często skarżą się na obniżony poziom energii. Pacjenci narzekają na zniechęcenie i apatię, czuja się ociężali i mało ruchliwi, brakuje im wigoru, by podjąć się jakichkolwiek zadań i je zakończyć. Zmiany wzorca snu należą do cech charakterystycznych depresji i mogą przyjmować różne formy: trudności z zasypianiem, niedosytu lub nadmiaru snu. Pogrążone w depresji osoby czasami przeżywają to, co określa się mianem "wczesnego budzenia się", zazwyczaj towarzyszą temu trudności z ponownym zaśnięciem.

Podobnie zmiany łaknienia mogą przyjmować formę zwiększonego bądź zmniejszonego apetytu z towarzyszącymi temu przybraniem na wadze lub utratą masy ciała. Niektóre osoby jedzą więcej, a inne mniej, kiedy są w depresji, i wydaje się, że te wzorce odpowiadają wzorcom snu (zwiększona ilość snu i nadmierne łaknienie).

Zatem objawy depresji w wymiarze fizjologicznym mogą być następujące: zaburzenia snu, zaburzenia apetytu, poczucie zmęczenia, znaczne zmiany masy ciała, zaburzenia popędu płciowego, niepokój, uskarżanie się na konkretne niedyspozycje bądź ogólny zły stan fizyczny, przy braku widocznych przyczyn organicznych, nasilenie lub uporczywość objawów fizycznych, których etiologia organiczna jest znana.

Wielość objawów depresji oznacza, że dotknięci nią ludzie różnią się pod względem przejawów tej choroby. Odmienności takie mogą odzwierciedlać różnorodność w jej nasileniu, ale mogą też wskazywać na to, że istnieje wiele form depresji, przy czym podziału można dokonywać według przyczyn oraz według sposobu leczenia.


Bibliografia

Kramer P. Czym jest depresja, REBIS, Poznań 2007, ISBN 83-7301-775-7
Hammen C. DEPRESJA - modele kliniczne i techniki terapeutyczne, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2004, ISBN 83-89574-37-3
Heitzman J. (red.), DEPRESJA - odpowiedzi na pytania, Urban & Partner, Wrocław 2007, ISBN 83-60290-22-4
Dudek D., Zięba A., Depresja - wiedzieć aby pomóc, Krakowskie Wydawnictwo Medyczne, Kraków 2002, ISBN 83-88614-05-3