Osobowość schizoidalna

Osobowość schizoidalna to rodzaj zaburzenia osobowości, które znajduje się w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 pod kodem F60.1. Ludzie z osobowością schizoidalną wykazują skłonność do izolowania się, unikają zaangażowania w relacje międzyludzkie, wykazują chłód emocjonalny, są bardzo wrażliwi na świat przeżyć wewnętrznych, ale lekceważą normy społeczne. Mogą być aroganccy i wycofani, gdyż w ten sposób pokrywają swój dystans uczuciowy. Osobowości schizoidalnej nie należy mylić z osobowością schizotypową ani ze schizofrenią.

Objawy osobowości schizoidalnej

Zaburzenie osobowości w postaci schizoidalnej jest dość rzadko diagnozowane. Szacuje się, że mniej niż jedna osoba na sto może zachorować na ten rodzaj zaburzenia psychicznego. Osobowość schizoidalna częściej pojawia się w populacji mężczyzn niż kobiet. Jak manifestuje się „schizoidalność” osobowości? Oto niektóre objawy:

• brak bliskich przyjaciół czy znajomych, preferowanie samotności;
• brak lub znikoma ilość działań służących przyjemności, anhedonia;
• chłód emocjonalny i dystans uczuciowy;
• ograniczona zdolność wyrażania własnych stanów uczuciowych;
• brak zainteresowania pochwałami i krytyką;
• słabe zainteresowanie erotyką i doświadczeniami seksualnymi;
• mała wrażliwość na konwencje społeczne;
• brak bliskich związków uczuciowych, wymagających zaangażowania, np. niechęć wobec instytucji małżeństwa;
• zaabsorbowanie introspekcją, wewnętrznym światem przeżyć, marzeniami i fantazjowaniem.

Osobowość schizoidalna w swoim obrazie klinicznym może bardzo przypominać zaburzenia ze spektrum autyzmu – samotnictwo, spłycenie uczuciowości, niewrażliwość na bodźce zewnętrzne przy nadwrażliwości na bodźce wewnętrzne, pochłonięcie fantazjowaniem, życie w świecie marzeń, unikanie kontaktu wzrokowego i bliskości z ludźmi. Osoby schizoidalne są często ambitne, ale towarzyszy im poczucie osamotnienia. Czują się niezrozumiane przez otoczenie. Czasami bywają ekscentryczne, dziwne i zdystansowane do wszystkiego. Arogancja może być sposobem zamaskowania ich poczucia niedostosowania do świata. Inni z osobowością schizoidalną wykazują nieśmiałość, strach przed ludźmi oraz zachowania aspołeczne. Są introwertykami i samotnikami, zamykają się w sobie. Mają problemy w wyrażaniu w sposób bezpośredni swoich emocji, zarówno tych negatywnych, jak i pozytywnych. Zamykając się w świecie własnych marzeń i fantazji, mogą tracić kontakt z rzeczywistością.

Osobowość schizoidalna a osobowość schizotypowa

W potocznym rozumieniu często myli się osobowość schizoidalną z osobowością schizotypową. Nie są to jednak synonimy tego samego zaburzenia. Różnicowanie cech schizoidalnych od schizotypowych ma ogromne znaczenie w diagnostyce psychiatrycznej. Osoby schizoidalne wykazują anhedonię, spłycenie uczuciowe, nie są zdolne do empatii, współczucia, a nawet miłości. Ich dystans wobec świata zewnętrznego wyraża się często w intelektualizacji, powściągliwości, nierzadko przybierają sztywne pozy, a ich miny przypominają „maskowatą twarz”, z której nie da się wyczytać żadnych uczuć. Natomiast osobowość schizotypowa uderza ekscentrycznością, dziwacznością i nieadekwatnością zachowań.

Osoby schizotypowe wykazują deficyty w zakresie kompetencji interpersonalnych i odczuwają dyskomfort w bliskich relacjach. Są podejrzliwe, nieufne, wycofane w sytuacjach społecznych. Pojawiają się u nich myśli ksobne, dziwaczne przekonania oraz myślenie magiczne. Ich mowa jest pełna manieryzmów, a zachowania – absurdalne. Czasami dość ekscentrycznie się ubierają. Nie sprecyzowano jednak, jaki jest związek między osobowością schizotypową a schizoidalną i która z nich może predysponować do zachorowania na zaburzenia psychotyczne, np. schizofrenię. Osobowość schizoidalna to niejako jeden wielki mechanizm obronny. Człowiek obawiając się bliskości i relacji intymnych z innymi ludźmi, bojąc się zaangażowania, utraty niezależności oraz własnej autonomii, zamyka się we własnym świecie marzeń, do którego inni nie mają dostępu. Introspekcja to rodzaj muru ochronnego, dającego pseudo-poczucie bezpieczeństwa oraz zapewniającego anonimowość. Psychologowie ani psychiatrzy nie wiedzą niestety do dzisiaj, co dokładnie przyczynia się do rozwoju osobowości schizoidalnej. Próby wyjaśnienia pozostają w sferze domniemań i luźnych spekulacji.

Bibliografia:

Zimbardo P.G., Johnson R.L., McCann V., Psychologia. Kluczowe koncepcje. Psychologia osobowości, PWN, Warszawa 2010, ISBN 978-83-01-16396-9.