Powody depresji

Depresja jest zjawiskiem bardzo złożonym i zawsze należy ją w ten sposób rozpatrywać. Wielu uczonych na przestrzeni wieków starało się odpowiedzieć na pytanie o przyczynę tego stanu. Większość z nich brała zwykle pod uwagę tylko jedną grupę przyczyn prowadzących do zaburzeń depresyjnych, nie podejrzewając wielopłaszczyznowej natury tej choroby. W rzeczywistości na depresję wpływ ma wiele różnych czynników.
 

Przyczyny depresji - hipoteza biochemicza

Obecnie dysponujemy całym wachlarzem hipotez próbujących wyjaśnić etiologię zmian przyczyniających się do rozwoju depresji.

Wśród nich możemy wymienić między innymi grupę hipotez biologicznych (składają się na nią hipoteza biologiczna, biochemiczna, genetyczna), środowiskową, psychologiczną (w jej skład wchodzi hipotteza poznawcza, psychoanalityczna, teoria "wyuczonej bezradności") i inne. Jednak żadna z nich nie jest w stanie samodzielnie i w sposób wyczerpujący udzielić odpowiedzi na temat podłoża depresji.

Hipoteza biochemiczna zakłada, że przyczyną zaburzeń depresyjnych są okresowo pojawiające się nieprawidłowości w funkcjonowaniu układów znajdujących się w ludzkim mózgu, a dokładnie układu limbicznego (nadrzędnej jednostki kierującej naszym zachowaniem, reakcjami obronnymi, agresji, instynktem macierzyńskim i popędami seksualnymi), podwzgórza (części układu limbicznego odpowiedzialnej za regulację uczucia głodu i sytości, pragnienia, temperatury ciała oraz odczuwanie przyjemności) oraz układu siatkowatego (regulującego stan snu i czuwania). Próbuje ona dowieść, że depresja jest następstwem zakłóceń w przekazywaniu substancji chemicznych (zwanych neuroprzekaźnikami) w tych obszarach mózgu. Przyjmuje się, że już niewielka zmiana w produkcji czy funkcjonowaniu tych neuroprzekaźników może stać się przyczyną depresji lub predyspozycji do niej. Bierze się pod uwagę trzy główne substancje chemiczne: serotoninę, noradrenalinę i dopaminę.

• Serotonina jest neuroprzekaźnikiem, który działa w przewodzie pokarmowym i w mózgu. Jest mediatorem biorącym udział w kontroli emocji, apetytu, zachowań impulsywnych oraz stanu snu i czuwania. Stąd jej brak może prowadzić między innymi do zaburzeń snu;
• Noradrenalina jest hormonem podobnym w swym działaniu do adrenaliny. Wydzielana w organizmie w sytuacjach stresowych, nazywana jest hormonem „walki i obrony”. Podnosi ciśnienie krwi, przyspiesza czynność serca i oddech, pośrednio powoduje wzrost poziomu cukru we krwi; 
• Dopamina jest substancją chemiczną podobną w swym działaniu do hormonów. Działając w ośrodkowym układzie nerwowym, odpowiada za naszą aktywność, koordynację ruchową, procesy emocjonalne oraz za wyższe czynności psychiczne. Jej niedobór może doprowadzić do takich chorób, jak: choroba Parkinsona i depresja.

Przyczyny depresji - hipoteza biologiczna

Hipoteza biologiczna mówi o tym, że depresja pojawia się w przebiegu wielu współistniejących chorób przewlekłych, takich jak: cukrzyca, reumatoidalne zapalenie stawów, nieswoiste zapalenia jelit (wrzodziejące zapalenie jelita grubego i choroba Leśniowskiego-Crohna), choroby nowotworowe i wiele innych. Stany te towarzyszą chorym przez całe życie. Powodują swoiste dla siebie ograniczenia w codziennym funkcjonowaniu, z czasem prowadzą do częściowego lub całkowitego kalectwa, a niektóre z nich – do przedwczesnej śmierci w związku z powikłaniami. Pacjenci nie zawsze radzą sobie ze świadomością przewlekłości swojej choroby. Ciężko im zaakceptować swoje ograniczenia. Bardzo często zdarza się (np. w reumatoidalnym zapaleniu stawów), że chorzy przez całe życie cierpią z powodu bólu, który nie zawsze da się opanować. Wszystko to przyczynia się do obniżenia nastroju, pogorszenia samopoczucia i nierzadko do pełnoobjawowej depresji.

Depresja a czynniki zewnętrzne

Teoria środowiskowa traktuje o tym, że zaburzenia depresyjne mogą być spowodowane czynnikami socjoekonomicznymi oddziałującymi na człowieka. Spośród nich naukowcy najczęściej wymieniają: bezrobocie, kłopoty finansowe, problemy małżeńskie, rozwód lub zerwanie związku, śmierć ukochanej osoby, samotność lub izolację. Wszystko to może w rezultacie doprowadzić do sytuacji, z którą człowiek nie będzie umiał sobie poradzić, która go przerośnie. Taka sekwencja zdarzeń nie zawsze musi prowadzić do depresji, jest jednak wymieniana jako jedna z ewentualnych jej przyczyn. W takich przypadkach skuteczne leczenie depresji opiera się na pomocy choremu w rozwiązaniu tych problemów.

Genetyczne uwarunkowania depresji

Hipoteza genetyczna nie została przez naukowców do końca potwierdzona. W najnowszych badaniach, z zastosowaniem technik genetyki molekularnej, dowiedli oni jedynie, że chorobą uwarunkowaną genetycznie jest choroba dwubiegunowa (występowanie depresji na przemian z nadmierną wesołkowatością). Przekazywana potomstwu może być jedynie predyspozycja do zaburzeń depresyjnych. Badacze wykazali, że ujawnienie się choroby w następnych pokoleniach jest w dużej mierze uzależnione od działania czynników środowiskowych. Uświadamia nam to, w jaki sposób przyczyny zaburzeń depresyjnych przenikają się wzajemnie.

Przyczyny depresji - teoria psychoanalityczna

Oprócz wyżej wymienionych hipotez opracowano psychologiczną koncepcję poznawczą uwarunkowań depresji. Jej autorem jest Aaron Beck. Zakłada on, że osoby, u których występują zaburzenia depresyjne, jeszcze przed zachorowaniem przejawiają swoiste zaburzenia z zakresu wiedzy na swój temat. Beck dowodzi w swej teorii, że chorzy na depresję posługują się tak zwanymi depresjogennymi schematami myślenia. W jakiś sposób nie dopuszczają do siebie pozytywnych spostrzeżeń na swój temat, są w stanie zaakceptować jedynie negatywny obraz swojej osoby. Znajduje to odzwierciedlenie w myśleniu osób dotkniętych tą chorobą. Przesiąknięte jest ono pesymizmem i ponurymi obrazami, które dotyczą trzech skonkretyzowanych przez Becka dziedzin życia: własnej osoby, otoczenia i przyszłości. Chorzy na depresję negatywnie oceniają swoje postępowanie, wysiłki i szanse. Taki obraz własnej osoby może, w sprzyjających warunkach, być przyczyną zaburzeń depresyjnych.

Teoria psychoanalityczna mówi, że depresja ma swoje źródło we frustrujących bądź nieprzyjemnych wydarzeniach z dziecieństwa (m. in. w zaburzeniachw kontakcie dziecko - rodzic). Upatrują przyczyny w przebytej w przeszłości utracie bliskiej osoby (bądź stracie abstrakcyjnej, jak utrata marzeń czy wyobrażeń o świecie).

"Wyuczona bezradność" to przekonanie chorych o tym, że nie mają wpływu na własne życie. Mają wrażenie, że ich działania nie przynoszą żadnych efektów. Przestają wierzyć, że w przyszłości sytuacja może ulec zmianie. Taki sposób postępowania i myślenia może prowadzić do apatii, wycofania z kontaktów społecznych oraz depresji.

Depresja a leki

Objawy depresji mogą pojawić się w przebiegu przyjmowania wielu leków stosowanych powszechnie w terapii większości chorób i dolegliwości. Wśród nich należy wymienić: glikokortykosteroidy, niektóre beta-blokery, neuroleptyki, niektóre niesteroidowe leki przeciwzapalne, doustną antykoncepcję hormonalną (pigułki lub plastry antykoncepcyjne). To, czy leki wywołają objawy depresji, uzależnione jest od kilku czynników, między innymi: wieku pacjenta, jego stanu zdrowia, przyjmowania innych leków. Cechą charakterystyczną depresji wywołanej lekami jest to, że jej objawy ustępują po zaprzestaniu stosowania tych środków.

Alkohol a depresja

Należy poruszyć jeszcze jeden wątek dotyczący przyczyn depresji. Mianowicie używki – alkohol i narkotyki. Depresja występująca jako konsekwencja zażywania narkotyków (środków pobudzających, jak kokaina czy amfetaminy) – zdarza się raczej rzadko, zwykle w mechanizmie odstawienia. Częściej jednak zaburzenia depresyjne mogą wystąpić w przebiegu uzależnienia od alkoholu. W tym przypadku trudno jest czasami stwierdzić, co było pierwsze – depresja czy nadużywanie alkoholu. Alkohol często bywa „lekarstwem” chorych na depresję.


Bibliografia

Dudek D., Zięba A., Depresja - wiedzieć aby pomóc, Krakowskie Wydawnictwo Medyczne, Kraków 2002, ISBN 83-88614-05-3
Święcicki Ł. Depresja - zwykła choroba?, Urban & Partner, Wrocław 2010, ISBN 978-83-7609-276-8
Kramer P. Czym jest depresja, REBIS, Poznań 2007, ISBN 83-7301-775-7
Hammen C. DEPRESJA - modele kliniczne i techniki terapeutyczne, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2004, ISBN 83-89574-37-3