Problemy seksualne a depresja

Dysfunkcja seksualna oznacza upośledzenie dążenia do zaspokojenia seksualnego lub zaburzenie zdolności jej osiągnięcia. Dysfunkcje mogą występować w różnym natężeniu. Niezależnie od tego, który partner zostanie uznany za zaburzonego, pożycie seksualne staje się zazwyczaj mniej satysfakcjonujące dla obu stron. Zaburzenia seksualne zdarzają się zarówno w związkach hetero– jak 
i homoseksualnych. Przyczyny dysfunkcji seksulanych są bardzo złożone i czasem trudno jednoznacznie wskazać źródło problemu. 

Dysfunkcje seksualne - przyczyny

Niektóre dysfunkcje są spowodowane zaburzeniami przystosowania 
i uczenia się, na którymś etapie rozwoju psychoseksualnego. U podłoża innych leżą uwarunkowania genetyczne, a przede wszystkim czynniki organiczne.

Przyczyny zaburzeń seksualnych - podział

Czynniki organiczne:

• dieta bogata w tłuszcze i cholesterol, a uboga w witaminy, zbyt obfita,
• nikotynizm,
• alkohol,
• narkotyki (np. różne zaburzenia seksualne obejmują 85% uzależnionych, np. heroina zmniejsza libido i zaburza wytrysk),
• choroby,
• leki.

Czynniki psychogenne:

• rozwojowe – np. nieudane i konfliktowe małżeństwo rodziców, rywalizacje w rodzinie, urazowe doświadczenia we wczesnym dzieciństwie o seksualnym charakterze, brak więzi uczuciowej z ojcem, dominacja matek, rygorystyczne i pruderyjne wychowanie, brak akceptacji płci dzieci,
• osobowościowe – np. kompleksy, zaburzenia identyfikacji z płcią, rygoryzm, ukryta homoseksualność, ignorancja, lęki i zahamowania 
w relacjach wobec drugiej płci, negatywne nawyki masturbacyjne 
i fantazje erotyczne, zbyt wczesne doświadczenia seksualne, niedojrzałość uczuciowa, negatywne i urazowe pierwsze związki heteroseksualne),
• partnerskie – np. niska kultura współżycia seksualnego, rutynowe 
i mało atrakcyjne współżycie, walka o dominację, rywalizacje, agresja, konflikty długotrwałe, zaburzenia we wzajemnej komunikacji, niedobór seksualny, znudzenie osoba partnera, zdrady, ujawnianie nadmiernych wymagań i oczekiwań, niechęć do posiadania dziecka,
• jatrogenne – np. błędy popełniane przez personel służby zdrowia.

Czynniki społeczno – kulturowe:

• rygoryzm religijny, dewocyjność,
• mity i stereotypy (np. stereotyp zdobywczego mężczyzny i uległej kobiety).

U człowieka można wyróżnić odrębne fazy reakcji seksualnej. Zaburzenia mogą dotyczyć każdego z trzech pierwszych stadiów: pierwszy etap, to faza pożądania – fantazjowanie na temat czynności seksualnych, pragnienie odbycia stosunku. Drugi – to faza podniecenia – kiedy pojawia się subiektywne wrażenie przyjemności seksualnej 
i towarzyszące mu zmiany fizjologiczne: erekcja członka u mężczyzny oraz lubrykacja 
i powiększenie pochwy u kobiety. W trzeciej fazie – podczas orgazmu – dochodzi do rozładowania napięcia seksualnego i osiągnięcia najwyższej przyjemności seksualnej. Faza końcową jest odprężenie – w tym stadium występuje poczucie zrelaksowania i zadowolenia.

Kategorie zaburzeń seksualnych

Do najczęściej pojawiających się problemów seksualnych, zalicza się:

• zaburzenia pożądania seksualnego (hipoaktywne zaburzenie pożądania seksualnego; awersja seksualna) – przejawiające się niewielkim zainteresowaniem seksem i nikłym popędem seksualnym, bądź ich brakiem. Można tu mówić także całkowitym braku zainteresowania seksem i unikaniem kontaktów seksualnych,
• zaburzenia podniecenia seksualnego (zaburzenie erekcji u mężczyzn; zaburzenie podniecenia seksualnego u kobiet) – oznaczają niezdolność do osiągnięcia lub utrzymania stanu erekcji (zaburzenie znane wcześniej, jako impotencja), a także brak zarówno fizycznego jak i emocjonalnego reagowania na stymulację erotyczną (zaburzenie znane wcześniej, jako oziębłość).
• zaburzenia orgazmu (przedwczesny wytrysk; zaburzenie orgazmu 
u mężczyzn; zaburzenie orgazmu u kobiet) – związane jest ze zbyt wczesnym wystąpieniem wytrysku, po rozpoczęciu stymulacji seksualnej; z niezdolnością do wytrysku podczas stosunku (zaburzenie znane również, jako opóźniony wytrysk); z trudnościami w osiągnięciu orgazmu, podczas stymulacji manualnej, bądź podczas stosunku.
• zaburzenia związane z bolesnym stosunkiem seksualnym (pochwica, dyspareunia) – dotyczy występowania mimowolnego skurczu mięśni, znajdujących się u wejścia pochwy, uniemożliwiający penetrację i stosunek płciowy; bolesnych stosunków seksualnych, które mogą mieć podłoże organiczne lub psychiczne.

Problemy seksualne a depresja

Zespoły depresyjne występują zarówno u kobiet jak i mężczyzn z zaburzeniami seksualnymi. Są one przyczyną lub następstwem trudności w życiu seksualnym. W zespołach depresyjnych u kobiet, częstsze są lęki i objawy genitalne, a u mężczyzn impotencja. Wspomniane lęki, mogą przybierać charakter fobii, np.:

• lęk przed stosunkiem (koitofobia),
• lęk przed małżeństwem (gamofobia),
• lęk przed zachorowaniem na AIDS, co obecnie jest coraz częściej spotykaną postacią fobii.

W niektórych przypadkach, lęki mogą przybierać postać paniki seksualnej. Stwierdza się także nasilenie zespołów lękowych, wynikających 
z urazowych przeżyć seksualnych (molestowanie, gwałty, czyny kazirodcze).

Problemy seksualne a depresja

Związki miedzy problemami seksualnymi a depresją, mogą być obustronne. Z jednej strony, depresja może stanowić czynnik, wyzwalający problemy w sferze życia seksualnego. Najistotniejszą cechą obniżonego nastroju, jest niemożność przeżywania radości, szczęścia, satysfakcji. Człowiek nie potrafi już cieszyć się życiem, które straciło swoją barwę. Powstaje uczucie zobojętnienia, zwłaszcza wobec partnera, co rodzi poczucie winy i wstydu. A kiedy przybiera na sile, może wywołać lęki i zahamowania wobec drugiej płci, błędne przekonania o braku własnej atrakcyjności seksualnej, itp.

Problemy seksualne mogą także stanowić czynnik ryzyka depresji. Z taką sytuacją mamy do czynienia wtedy, gdy pojawiają się problemy związane z niewielkim zainteresowaniem seksem i odczuwaniem niskiego popędu płciowego, a tym bardziej, kiedy pojawia się całkowity brak zainteresowania seksem i unikaniem kontaktów seksualnych. Kolejne problemy mogą dotyczyć impotencji i oziębłości, przedwczesnego wytrysku, bądź niezdolności do wytrysku podczas stosunku itp.

Sposoby leczenia depresji i zaburzeń seksualnych

Leczenie zaburzeń seksualnych może obejmować:

• farmakoterapię (leki hamujące, pobudzające, wybiórczo pobudzające seksualnie, hormonalne, działające sugestywnie, wzmacniające),
• metody chirurgiczne (chirurgia naczyniowa w impotencji na tle naczyniowym, protezy członka),
• metody treningowe (trening relaksacyjny, metoda sterowanych wyobrażeń),
• hipnoterapię,
• psychoterapię (racjonalna, Gestalt, analiza transakcyjna, metody bioenergetyczne, muzykoterapia, terapia grupowa, terapia partnerska).

Dysfunkcje seksualne są przyczyną wielu zaburzeń. Wiele osób wstydzi się przyznać swojemu lekarzowi do problemów seksualnych i tłumi je w środku. Na szczęście kwestia ta przestaje być tematem tabu i coraz więcej mówi się o profilaktyce i leczeniu tego schorzenia.


Bibliografia

Jarema M., Rabe-Jabłońska J., Psychiatria, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2011, ISBN 978-83-200-4180-4
Klimasiński K. Elementy psychopatologii i psychologii klinicznej, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellonskiego, Kraków 2000, ISBN 83-233-1414-4
Jakima S., Lew-Starowicz M., Dysfunkcje seksualne w depresji, Most, Warszawa 2010, ISBN 978-83-60840-05-4
Kramer P. Czym jest depresja, REBIS, Poznań 2007, ISBN 83-7301-775-7

Seks i depresja