Problemy z alkoholem a depresja

Nadużywanie alkoholu jest szczególnym stylem picia, prowadzącym do poważnych szkód: zaniedbań w opiece nad dziećmi, zaniedbań w pracy, problemów w małżeństwie oraz do niebezpiecznych zachowań, jak np. prowadzenie samochodu po pijanemu. Nadmierne picie można opisać, jako postępujące z pozoru niedostrzegalne przechodzenie z wczesnego, przez środkowy do późnego stadium alkoholizmu. Jednak nie u wszystkich alkoholików występuje taki stopniowo rysujący się wzorzec. Udowodnione jest również częste współwystępowanie alkholizmu i depresji.

Sygnały rozwoju wzorca intensywnego picia

Wczesne sygnały świadczące o istnieniu problemu alkoholowego przedstawiają się następująco:

• Częste pragnienie alkoholu – wzrost pragnienia, przejawiający się chęcią napicia się po pracy i dbaniem o zapasy alkoholu.
• Zwiększone spożycie alkoholu – stopniowy, ale zauważalny z miesiąca na miesiąc wzrost spożycia alkoholu. Osoba w tym stadium często odczuwa zaniepokojenie i zaczyna kłamać, umniejszając ilość wypijanego alkoholu.
• Ekscesy w zachowaniu – zachowania i postępki w stanie upojenia, których jednostka wstydzi się następnego dnia i ma poczucie winy.
• Palimpsesty – „przerwy w życiorysie” – niemożność przypomnienia sobie, co się działo podczas picia.
• Picie w godzinach porannych – picie alkoholu w celu przeciwdziałania kacowi lub dla nabrania sił na przeżycie kolejnego dnia.

Taki wzorzec picia świadczy o tym, że jednostka jest na najlepszej drodze do uzależnienia. Rozwój uzależnienia od alkoholu przyspieszyć może oddziaływanie środowiska lub nadmierne picie alkoholu przez małżonka oraz zwyczaj picia w środowisku pracy lub uwarunkowania społeczno – kulturowe.

Czynniki ryzyka

Wśród czynników ryzyka problemów alkoholowych wskazać można następujące:

• predyspozycje genetyczne – które odgrywają rolę w pojawianiu się skłonności do alkoholizmu (w grupie podwyższonego ryzyka są na przykład młodzi ludzie z tak zwaną „mocną głową”, którzy muszą wypić znacznie więcej od innych, aby uzyskać podobne efekty, a więc słabo reagują na alkohol),
• czynniki psychologiczne (poczucie samotności, niskie poczucie własnej wartości, brak wsparcia).

Znaczną rolę w rozwoju choroby alkoholowej odgrywa presja towarzystwa, złe przykłady i zwyczaje panujące w domu, przyzwolenie na picie i okazywanie aprobaty. Człowiek mający problemy z alkoholem zazwyczaj wykazuje inną wrażliwość na działanie alkoholu niż niealkoholicy. Z czasem pojawia się tolerancja organizmu na znaczne ilości alkoholu i uzależnienie od jego efektów. Osoby takie mogą czuć się nagradzane, kiedy piją alkohol i cierpią z powodu „głodu” alkoholu, gdy go zabraknie. Osoby uzależnione są zazwyczaj bardziej agresywne, pobudliwe, przejawiają skłonność do niebezpiecznych zachowań.

Konsekwencje picia

Na początku alkohol może wydawać się skutecznym pomocnikiem w walce ze stresem życia; szczególnie w chwilach ciężkiego stresu pomaga uciec od rzeczywistości, z którą trudno się pogodzić i pozwala podnieść poczucie własnej wartości i przystosowania. W dalszej perspektywie nadmierne picie przynosi jednak odwrotne skutki – obniża poczucie przystosowania i własnej wartości, upośledza zdolność myślenia i wnioskowania oraz prowadzi do stopniowego rozpadu osobowości. Osoba nietrzeźwa zachowuje się na ogół ordynarnie i niestosownie oraz mniej poczuwa się do odpowiedzialności, traci godność, zaniedbuje rodzinę, staje się drażliwa, poirytowana i nie chce rozmawiać o swoim problemie. Osłabienie umiejętności wnioskowania powoduje, że nadmiernie pijący nie potrafi utrzymać się w pracy i na ogół nie jest w stanie poradzić sobie z nowymi wymaganiami, które stawia przed nim życie. Odbiciem ogólnej dezorganizacji i degradacji osobowości bywa utrata pracy i rozpad małżeństwa. Ponadto uzależnienie od alkoholu prowadzi do powstania poważnych szkód zdrowotnych oraz powstania zaburzeń psychicznych.

Depresja a alkoholizm

Związek pomiędzy depresją a alkoholizmem jest znany od dawna. Istnieje założenie, że częste picie alkoholu może być konsekwencją depresji. Nadużywanie alkoholu może być pierwszym objawem melancholii, nazywanej obecnie dużą depresją. Powszechne jest wyobrażenie o poszukiwaniu w butelce pocieszenia w przygnębieniu. Przyjmowanie alkoholu jako sposób na poprawę nastroju jest chyba najbardziej rozpowszechnioną formą domowego leczenia depresji.

Alkoholizm i jego następstwa można z całą pewnością zaliczyć do najczęstszych powikłań depresji. Wiele osób sięga po alkohol z powodu obniżenia nastroju, zmęczenia i rozdrażnienia. Chory pije, próbując uwolnić się od smutku, obaw i przygnębienia. Usiłuje z pomocą alkoholu zmierzyć się z samotnością i z samą chorobą. Alkohol może być traktowany jako sposób na podniesienie pewności siebie, poprawę kontaktu z innymi, zmniejszenie dystansu, lepsze samopoczucie w grupie. Niekiedy po dużych ilościach alkoholu ma się poczucie mocy, gotowości do wielkich czynów. W takim celu sięgają po niego ludzie nieśmiali, o niskim poczuciu własnej wartości. Poszukiwanie w alkoholu zamroczenia, oderwania od rzeczywistości, przeżycia odmiennych stanów świadomości, jak również picie, by zapomnieć o lęku, bólu może być szczególnie obecne w depresji. Taki styl picia najczęściej prowadzi do degradacji alkoholowej. Początkowa poprawa nastroju widoczna po wypiciu kilku kieliszków alkoholu ustępuje miejsca większemu rozdrażnieniu i pogorszeniu samopoczucia w okresie trzeźwienia. Nadużywanie alkoholu prowadzi do nasilenia objawów abstynencyjnych, zwiększenia odczucia lęku i nasilenia depresji.

Obserwując powiązania pomiędzy depresją a alkoholem, można mówić o depresji
w przebiegu alkoholizmu (depresja jako przejaw zaburzenia abstynencyjnego bezpośrednio po przerwaniu ciągu picia lub po dłuższym okresie abstynencji) oraz o alkoholizmie wtórnym do depresji. Oba te schorzenia mogą także przebiegać równolegle wzmacniając swój obraz. Szczególnie podatne na rozwój różnych postaci wtórnego alkoholizmu są kobiety. W badaniach wykazano, że ryzyko uzależnienia od alkoholu jest około 2,5 razy większe u kobiet z depresją. Poważnym niebezpieczeństwem dla chorych na depresję i alkoholizm są samobójstwa, które dokonywane są w grupie 11 – 12% takich pacjentów.

Należy pamiętać, że alkoholizm jest nieuleczalny. Można jednak prowadzić szczęśliwe, kreatywne życie bez alkoholu, zachowując całkowitą abstynencję. W osiąganiu tego celu, pomaga leczenie farmakologiczne. Przyjmuje się, że nie ma możliwości powrotu do „normalnego picia”. Istnieją jednak możliwości leczenia uzależnienia przy pomocy psychoterapii wspomaganej środkami farmakologicznymi.


Woronowicz B. Na zdrowie: Jak poradzić sobie z uzależnieniem od alkoholu, Media Rodzina, Poznań 2008, ISBN 978-83-7278-239-7
Cierpiałkowska L., Ziarko M., Psychologia uzależnień - alkoholizm, WAiP, Warszawa 2010, ISBN 978-83-60807-58-3
Dudek D., Zięba A., Depresja - wiedzieć aby pomóc, Krakowskie Wydawnictwo Medyczne, Kraków 2002, ISBN 83-88614-05-3
Święcicki Ł. Depresja - zwykła choroba?, Urban & Partner, Wrocław 2010, ISBN 978-83-7609-276-8