Psychoterapia grupowa

Pomoc innych osób jest nie do przecenienia, szczególnie w trudnych życiowych momentach. Ludzie, jako istoty społeczne potrzebują kontaktu z innymi osobami. Samotnie ciężko jest radzić sobie z ciężkimi sprawami, przytłaczającymi przeżyciami czy w nagłych wypadkach. Każdy potrzebuje wsparcia ze strony innych osób. Kiedy jest go brak, ludzie popadają w apatię, pogarsza się ich stan i samopoczucie. Nawet w chwilach, gdy człowiek nie jest w stanie docenić pomocy innych, to jest ona dla niego bardzo istotna. Ludzie wykształcili wiele psychicznych mechanizmów pozwalających otwierać się na innych i udzielać im, często bezinteresownej, pomocy. Dlatego też pracę w grupie stosuje się od zarania dziejów, gdyż jest formą efektywną w niesieniu pomocy.

Na czym polega psychoterapia grupowa?

Praca w grupie ma wiele zalet. Dlatego też stosuje się ją w psychoterapii. Leczenie oraz radzenie sobie z trudnymi sprawami bywa łatwiejsze, jeśli ma się wokół siebie innych ludzi. Psychoterapia grupowa jest ważnym elementem leczenia osób chorych psychicznie, po trudnych przejściach czy ofiar przemocy (w tym przemocy ze stony najbliższych). Grupy terapeutyczne mają określoną ilość uczestników, zwykle od 7 do 13. Optymalną liczbą jest 9-11 osób w grupie. W zależności od potrzeb oraz założeń terapii spotkania mogą odbywać się 1-2 razy w tygodniu.

Jeżeli terapia odbywa się w szpitalu lub innym ośrodku, wtedy może odbywać się codziennie. Różny jest także charakter grup. Mogą być one otwarte, czyli osoby mogą rezygnować z udziału w trakcie ich trwania, na ich miejsce przyjmowane są nowe osoby. Istnieją także grupy zamknięte, gdzie uczestnicy decydują się na udział w zajęciach w ciągu określonego czasu trwania terapii. Także uczestnicy grupy mogą być dobrani na zasadzie różnych kryteriów (np. wiek, wykształcenie, zawód, płeć, itp.). Jednak są też grupy tworzone z osób chętnych bez względu na kryteria.

Zalety pracy grupowej

Praca w grupie wpływa na podwyższenie się poziomu motywacji poszczególnych osób. Również zaangażowanie w różne aktywności jest większe w pracy grupowej. Grupa jest cennym źródłem wielu możliwych rozwiązań problemów i innowacyjnych pomysłów. W porównaniu z jednostką grupa ma większe skłonności do podejmowania ryzykownych decyzji, szybciej przyswaja informacje i uczy się. Oceny i sądy grupy są ważniejsze niż sądy i oceny jednostki.

Praca grupowa pozwala na wykształcenie się poczucia wspólnoty oraz poczucia solidarności z jej członkami. Inni członkowie są także osobami udzielającymi jednostce wsparcia i zrozumienia, wzmacniają pożądane zachowania, a inne wygaszają. Osoby pracujące w grupie mają szansę na udział w procesie korekcji sądów i poglądów, uczenie się nowych rozwiązań problemów, analizę związków przyczynowo-skutkowych, a także otrzymywanie i udzielanie informacji. Zajęcia grupowe wpływają na rozwój umiejętności społecznych i komunikacyjnych. Zagłębianie się w interakcje między uczestnikami, tworzenie więzi oraz rozwijanie swoich zdolności pozwala osobom wyobcowanym uczyć się pozytywnych wzorców relacji międzyludzkich. Za sprawą aprobaty grupy te umiejętności są utrwalane i w późniejszym czasie przenoszone na otoczenie.

Rola terapeuty

Pracę w grupie w różnym stopniu koordynuje terapeuta. Jego rola jest zależna od potrzeb grupy oraz metody terapeutycznej. Terapeuta ustala skład grupy, ilość jej członków oraz główne założenia. Jego działania mają na celu utrzymanie organizacji grupy oraz w razie potrzeby wpływa na przebieg procesów grupowych. W zależność od uczestników terapii i ich potrzeb terapeuta może prowadzić spotkania w sposób mniej lub bardziej autorytatywny. Oznacza to, że terapeuta wprowadza w działania grupy więcej lub mniej strukturalizowanych zadań oraz poleceń. Powinien on również stać na straży norm i zasad przyjętych przez uczestników. Ich przestrzeganie w trakcie terapii jest bardzo istotne, ponieważ pozwala osiągnąć odpowiednie efekty w pracy.

Grupy działające w celu rozwiązania różnych problemów pracują z użyciem różnych technik. W tych, gdzie podstawą pracy jest komunikacja słowna i interakcje stosowane są 2 podstawowe techniki: pogadanka/wykład terapeuty oraz swobodna dyskusja. Pogadanka czy wykład jest formą przekazania treści dotyczących zagadnień poruszanych w trakcie terapii. Prowadzić takie zajęcia może terapeuta lub odpowiednio przygotowany członek grupy. Ma ona na celu przekazanie ważnych informacji dla uczestników terapii. Jest to jednak forma biernego uczestnictwa w zajęciach grupowych oraz biernego uczenia się nowych treści.

Druga forma pracy – swobodna dyskusja, angażuje wszystkich uczestników grupy. Może ona dotyczyć wielu tematów oraz problemów. W tym przypadku terapeuta staje się bardziej obserwatorem niż aktywnym uczestnikiem rozmowy. Ta forma pracy jest wielopoziomowym przekazem informacji. Wzajemne komunikowanie się umożliwia włączenie wszystkich członków grupy do pracy. Przekazywane w ten sposób informacje mogą być lepiej przyswajane, dzięki czemu dają korzyści wszystkim uczestnikom. Jest to także forma rozwoju kompetencji społecznych oraz komunikowania się. Uczy odpowiedniego reagowania na własne i cudze emocje, pozwala wzmacniać działania empatyczne oraz uzyskiwać informacje zwrotne.

Metody teraputyczne

Powstało wiele nurtów w psychologii i psychiatrii, które stały się podstawą do opracowania metod terapeutycznych. Podobnie jak w przypadku terapii indywidualnej, także w terapii grupowej osoby zainteresowane mogą wybrać odpowiedni dla siebie rodzaj oddziaływań terapeutycznych. W zależności od potrzeb i problemów proponowane są terapie dla par/małżeństw (dla jednej pary lub kilku), psychodrama, metodą Gestalt, trening asertywności, trening interpersonalny, metodami relaksacyjnymi, w grupach zainteresowań (np. tańcem, ruchem, gimnastyką czy rytmiką).

Psychoterapia grupowa wpływa na poprawę stanu psychicznego osoby potrzebującej. Działanie grupy jest bardzo cennym doświadczeniem, szczególnie dla osób, które z powodu choroby lub problemów zostały odizolowane od społeczności. Grupa pozwala poczuć się potrzebnym, zjednoczyć się, poczuć więź i wspólnotę. Członkowie grupy otaczają się nawzajem zrozumieniem oraz wsparciem. W grupie powstaje więcej konstruktywnych pomysłów, razem łatwiej jest podjąć decyzję oraz odnaleźć swoje miejsce w świecie. Praca grupowa uczy również poprawnych relacji z innymi, pozwala powrócić do życia społecznego, podbudować swoją samoocenę i nabrać pewności siebie. Może być również doskonałą formą pomocy przy wielu życiowych problemach, ponieważ wspólnie łatwiej jest opracować sprawny plan działania i znaleźć najlepsze wyjście. Grupa daje także stabilizację oraz poczucie bezpieczeństwa. Alternatywą leczenia grupowego jest psychoterapia indywidualna.


Bibliografia

Kratochvil  S. Podstawy psychoterapii, ZYSK I SK-A, Poznań 2003, ISBN 83-7150-877-8
Horwood J. Znaleźć ulgę w depresji, Jedność, Kielce 2005, ISBN 83-7442-041-3
Bridges P., Malbi G., Postępowanie w depresji, Urban & Partner, Wrocław 2001, ISBN 83-87944-57-2
Habrat-Pragłowska E., Koszewska I., O depresji, o manii, o nawracających zaburzeniach nastroju, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2003, ISBN 83-200-2796-9