Skąd się bierze depresja?

Zaburzenia psychiczne są bardzo trudnymi chorobami, zarówno w diagnozie, jak i w leczeniu. Badanie przyczyn powstawania chorób psychicznych jest ciężkie i często budzi kontrowersje. Nie udało się dotąd poznać wszystkich możliwości mózgu człowieka oraz procesów, jakie w nim zachodzą. Dlatego trudno jest jednoznacznie stwierdzić, skąd biorą się choroby psychiczne. W tej grupie znajduje się również depresja. Badania nad nią prowadzone są od lat, jednak nie udało się do końca określić, skąd bierze się depresja i w jakich czynnikach należy dopatrywać się jej przyczyn.

Przyczyny powstawania depresji

Istnieje wiele teorii, starających się wyjaśnić przyczyny powstawania zaburzeń psychicznych. Badacze, starający się dotrzeć do pierwotnych przyczyn, nie są zgodni. Depresja, należąca do bardziej znanych chorób psychicznych, jest kojarzona z tzw. bólem duszy. Wielu ludzi bagatelizuje tę chorobę, uważając, że jest to tylko obniżenie nastroju, z którym można poradzić sobie samodzielnie. Jednak depresja jest bardzo poważną chorobą. Fascynowała badaczy już od stuleci. Antyczni medycy i filozofowie zastanawiali się nad naturą człowieka oraz przyczynami zmian jego zachowania. Depresja była jedną z dolegliwości, której tajemnicę starano się rozwikłać od wieków.

Obecnie wiemy coraz więcej na temat mechanizmów powstawania zarówno depresji, jak i innych chorób psychicznych. Nowoczesne metody badawcze pozwoliły ustalić, w jakich zjawiskach należy dopatrywać się przyczyn depresji. Jednak nadal nie udało się jednoznacznie stwierdzić, skąd bierze się depresja i jak ustalić wszystkie czynniki wpływające na jej rozwój i przebieg.

Depresja jest chorobą, która występuje rodzinnie. Istnieje prawdopodobieństwo, że jeśli ktoś w najbliższej rodzinie był chory na depresję, to również w następnych pokoleniach może się ona rozwinąć. Jeśli w rodzinie wystąpiła depresja, nie musi to oznaczać, że w kolejnym pokoleniu w stu procentach choroba znów się pojawi. Zapisane w genach informacje są pewną predyspozycją. Dlatego też, oprócz czynników genetycznych, bardzo istotne są również czynniki psychospołeczne.

Biologiczne i społeczne czynniki wywołujące depresję

Aby choroba ujawniła się u danej osoby, zwykle niezbędne jest wydarzenie, czynnik wyzwalający. Czynniki takie można podzielić na dwie grupy: somatyczne i psychiczne. Również kolejne epizody depresyjne są poprzedzane sytuacjami stresowymi, które stają się aktywatorami choroby.

Czynniki somatyczne jako przyczyny depresji to czynniki fizyczne, zmiany w organizmie, które powodują rozwinięcie się choroby. U kobiet bardzo silnym wyzwalaczem depresji jest poród. Jest to bardzo ważne, ale również silnie stresujące dla kobiety wydarzenie. W jej organizmie zachodzi wówczas bardzo wiele zmian. Poród jest przeżyciem, które jest najczęstszą przyczyną pojawienia się pierwszego epizodu depresji u kobiety. Innymi czynnikami somatycznymi, które mogą powodować zaburzenia depresyjne, są: urazy czaszki, zaburzenia hormonalne, zakażenia oraz niektóre grupy leków (m.in. doustne środki antykoncepcyjne).

Czynniki psychiczne wiążą się zwykle z dużym stresem . Są to takie wydarzenia w życiu człowieka, które są związane z silnymi emocjami i wymagają dużych pokładów energii na dostosowanie się do nowej sytuacji. Do tej grupy czynników mogą należeć zarówno te, które mają negatywny wpływ na życie człowieka, ale również silne przeżycia pozytywne. Można do nich zaliczyć straty i zawody emocjonalne, np. śmierć bliskiej osoby, rozwód, rozstanie. Również zmiana miejsca zamieszkania i środowiska życia (można tu zaliczyć migracje, emigracje, zmianę pracy) ma duży wpływ na rozwój zaburzeń depresyjnych. Do poważnych problemów należą także niepowodzenia materialne czy zmiana statusu społecznego (np. awans).

Poznawcze przyczyny depresji

Powyżej opisane czynniki tłumaczą powstawanie depresji w koncepcji biologicznej. Oprócz teorii o biologicznym podłożu depresji, A. Beck stworzył teorię opartą o koncepcję poznawczą. Według jego założeń, osoby, które cierpią na zaburzenia depresyjne, przed chorobą przejawiały cechy predestynujące je do rozwoju depresji.

Do takich cech Beck zalicza niską samoocenę, negatywny obraz własnej osoby, negatywne postrzeganie swoich doświadczeń życiowych, poczucie niskiej wartości oraz małą wiarę we własne możliwości. Takie osoby umniejszają swoje dokonania, negatywnie wyrażają się o sobie i swoich doświadczeniach. Nie znajdują w swoich działaniach sensu i czują, że ich starania nie mają szans powodzenia. Beck uważa, że pierwotne są zaburzenia myślenia (negatywizm, umniejszanie wartości, zaburzenia obrazu własnej osoby), natomiast zaburzenia depresyjne (obniżenie nastroju) są wynikiem zaburzeń myślenia. W momencie, kiedy u takiej osoby rozwija się depresja, oba te zaburzenia scalają się, dając pełny obraz depresji. Teoria Becka leży u podstaw powstania psychoterapeutycznych metod leczenia depresji.  

Depresja jest ciężką chorobą psychiczną, która bez odpowiedniego leczenia i wsparcia może mieć kolejne nawroty. Bez względu na przyczyny jej powstawania, należy zapewniać choremu na depresję odpowiednie warunki do rekonwalescencji i dbać o jego samopoczucie. Leczenie farmakologiczne oraz wsparcie psychologiczne dają szansę na szybki i sprawny powrót do zdrowia. Mimo przekonania, że leki nie pomogą na smutek i cierpienie, należy uświadomić sobie, że ludzkie samopoczucie jest zależne od działania w mózgu neuroprzekaźników. Dlatego też leczenie farmakologiczne może znacznie poprawiać nastrój poprzez stabilizację działania tych substancji w mózgu.

Bibliografia

Sidorowicz S. (red.), Psychiatria - praktyczny przewodnik kliniczny, Urban & Partner, Wrocław 2010, ISBN 978-83-7609-151-8
Sidorowicz S. (red.), Psychiatria kliniczna, Urban & Partner, Wrocław 2004, ISBN 83-89581-95-7
Hammen C. DEPRESJA - modele kliniczne i techniki terapeutyczne, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2004, ISBN 83-89574-37-3
Heitzman J. (red.), DEPRESJA - odpowiedzi na pytania, Urban & Partner, Wrocław 2007, ISBN 83-60290-22-4