Starzenie się a depresja

Życie człowieka składa się z kolejnych etapów. Każdy z nich charakteryzuje się innymi zachowaniami, potrzebami i przeżyciami. Kiedy jest się młodym nie myśli się o starzeniu się i problemach związanych z tym okresem. Jednak starość jest integralnym elementem życia każdego z nas. Organizm wraz z wiekiem funkcjonuje mniej sprawnie, pojawiają się problemy zdrowotne, ale także zaburzenia sfery psychicznej. Osoby w podeszłym wieku muszą zmagać się z wieloma trudnościami oraz schorzeniami. W grupie chorób psychicznych, dotykających osoby starsze, znajduje się depresja.

Jest ona dość rozpowszechnioną w tym wieku chorobą. Jednak często nie da się jej zdiagnozować z powodu innych zaburzeń występujących równolegle, związanych z zaburzeniami organicznymi wywołanymi starzeniem się organizmu.

Rozpoznanie depresji oraz czynniki ryzyka

Rozpoznanie depresji w podeszłym wieku jest trudne, ponieważ osoby starsze cierpią na szereg schorzeń somatycznych, które mogą przypominać zaburzenia depresyjne lub maskować je. W grupie osób po 65. roku życia rozpoznaje się najczęściej obniżenie nastroju związane z przeżywaniem smutku oraz przygnębieniem.

Obserwuje się także objawy depresji w chorobach somatycznych oraz w otępieniu, które są charakterystyczne dla osób w podeszłym wieku. Na rozwój depresji mają wpływ: wiek, współwystępowanie chorób somatycznych oraz czynniki stresowe związane z wiekiem. Im człowiek jest starszy, tym bardziej jest narażony na wystąpienie depresji. W niektórych chorobach somatycznych obserwuje się częściej zaburzenia depresyjne. Do takich chorób należą: choroba wieńcowa, problemy z  sercem, niewydolność fizyczna, choroby układu krążenia, udary mózgu, uszkodzenia naczyń mózgowych, cukrzyca, choroby metaboliczne, przewlekłe choroby płuc, choroby tarczycy, wątroby oraz nowotwory. Czynniki ryzyka depresji u osób po 65. roku życia, to: poczucie samotności, brak opieki z zewnątrz, zaburzenia słuchu oraz niskie wykształcenie.

Ryzyko depresji wzrasta wraz z wiekiem. Nie jest ono jednak bezpośrednio z nim związane. O wiele większą rolę w wystąpieniu depresji odgrywają czynniki stresowe, które stają się coraz silniejsze wraz z wiekiem. Do głównych czynników stresowych w podeszłym wieku należą choroby somatyczne, zmniejszenie sprawności psychoruchowej oraz poczucie samotności. Osoby w wieku podeszłym, które czują się osamotnione i wyizolowane, skarżą się na więcej dolegliwości niż osoby, które posiadają wokół siebie innych ludzi.

Czynnikami psychologicznymi powiększającymi stres są: zły stan finansowy, owdowienie, samotność, zmiana miejsca zamieszkania, wypis ze szpitala po przebytej chorobie, a także wiek powyżej 80 lat. Pojawienie się depresji u osób starszych może mieć także związek z chorobami układu nerwowego. Do tych chorób należą: choroba Parkinsona, Alzheimera, udar, padaczka.

Charakterystyczne objawy depresji u osób w podeszłym wieku

Osoby starsze muszą radzić sobie z szeregiem różnych chorób oraz zaburzeń. Ich organizmy nie funkcjonują tak sprawnie, jak w młodości. Wiek wpływa także na zmniejszenie zainteresowania wieloma sprawami oraz wycofanie się z aktywnego życia społecznego. Trudności wieku starczego często wiązane są ze starzejącym się organizmem, a zaburzenia w sferze umysłowej traktowane są jako zaburzenia o podłożu fizjologicznym. Dlatego istnieje wiele trudności w diagnozowaniu chorób psychicznych u osób w podeszłym wieku.

Depresja w podeszłym wieku ma także charakterystyczne objawy, które mogą być dodatkowym utrudnieniem w jej rozpoznaniu. Pojawienie się u osoby starszej takich zaburzeń, jak problemy z koncentracją, zmniejszenie zainteresowań, wycofanie, bierność, niewydolność fizyczna, zaburzenia snu oraz apetytu, mogą być traktowane przez lekarzy, a także samych chorych, za przejawy zmian fizjologicznych wieku starczego. Są to jednak objawy, które mogą świadczyć o depresji i warto skonsultować je z lekarzem psychiatrą.

U osób po 60. roku życia w depresji występują urojenia nihilistyczne oraz hipochondryczne. Także skargi somatyczne, niepokój psychoruchowy oraz lęki związane są z depresją wieku starczego. Obniżenie nastroju wpływa na postrzeganie rzeczywistości oraz na zmiany w ocenach własnego stanu zdrowia a także sytuacji zewnętrznych. Lęk również jest charakterystyczną cechą osób chorych na depresję. Zaburzeniom lękowym w starszym wieku towarzyszy zahamowanie. Ujawniają się one zwykle pod postacią niepokoju, drażliwości, spowolnieniem psychoruchowym. Są także związane z częstymi skargami na ogólne samopoczucie  a także z prośbami o pomoc.

Zainteresowanie problemami osoby starszej

Osoby starsze często bagatelizują swoje problemy. Nie zwracają uwagi na zaburzenia nastroju oraz charakterystyczne dla depresji objawy. Wiążą je raczej ze starzeniem się organizmu i jego przejawami. Osamotnienie i poczucie bezużyteczności dodatkowo pogłębiają zły stan chorego. Interpretacja tego stanu jako przejawu starzenia się może wpływać na pogorszenie się samopoczucia i pogłębianie choroby.

Depresja u osób starszych jest bardzo powszechną chorobą i należy odpowiednio dbać o chorego. Interesowanie się problemami bliskich osób w podeszłym wieku oraz zaspokajanie ich potrzeb może zmniejszyć stres. Opieka nad chorym oraz pomoc otoczenia w walce z chorobą może być dla chorego bardzo istotnym czynnikiem przyśpieszającym powrót do zdrowia.

Osoby starsze także odczuwają potrzebę bliskości i bycia użytecznym. Pozbawienie ich możliwości realizowania tych potrzeb może być przyczyną rozwijania się zaburzeń depresyjnych. Warto o tym pamiętać, opiekując się osobą w wieku podeszłym. W każdym wieku potrzebne jest człowiekowi zainteresowanie oraz kontakt z innymi osobami. Także w czasie starzenia się kontaktowanie się z innymi ludźmi zaspokaja potrzeby informacyjne i społeczne.

Dbanie o dobre samopoczucie osoby starszej może pozwolić jej dożyć do późnych lat w dobrym zdrowiu. Wpływ otoczenia na nastrój oraz zdrowie psychiczne jest bardzo istotny. Dlatego również otoczenie odpowiada za polepszenie lub pogorszenie stanu osoby starszej. Wspieranie jej i zapewnianie stałego kontaktu z otoczeniem może być czynnikiem wpływającym na polepszenie się samopoczucia oraz poprawę stanu zdrowia osoby starszej. 

Bibliografia

Manthorpe J., Manthorpe S., Depresja wieku podeszłego, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2010, ISBN 978-83-200-3904-7
Pużyński S. Depresje i zaburzenia afektywne, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2009, ISBN 978-83-200-3828-6
McKenzie K. Zrozumieć depresję, Via Medica, Gdańsk 2007, ISBN 978-83-60945-69-8
Jarema M. Psychiatria w praktyce, Medical Education, Warszawa 2011, ISBN 978-83-62510-06-1

Depresja u osób starszych