Wszystko o depresji

Depresja postrzegana jest w społeczeństwie jako wstydliwa przypadłość. Znanych jest jednak wiele osób ze świata show-biznesu czy polityki, które otwarcie mówią o swojej chorobie. Wśród nich należy wymienić między innymi: Korę, Kasię Groniec, prezentera Maksa Cegielskiego, nieżyjącego już Winstona Churchilla, Marilyn Monroe czy Ernesta Hemingwaya.

Depresja należy do chorób z kręgu zaburzeń nastroju. Zaburzenia nastroju wyrażają się przede wszystkim jego zmianami, np. długimi okresami nadmiernego smutku, przesadnej wesołości lub smutku i wesołości na zmianę.

Objawy depresji

Smutek i wesołość towarzyszą nam na co dzień. Na rozczarowanie, niepowodzenie czy zawód miłosny przeważnie reagujemy smutkiem. Pewnym rodzajem smutku jest żal pojawiający się w odpowiedzi na stratę (reakcją na śmierć bliskiej osoby jest żałoba). Z kolei naturalnym rezultatem sukcesów osobistych czy zawodowych jest radość. 

Zaburzenia nastroju możemy rozpoznać wtedy, gdy smutek lub radość są nadmierne, trwają nieadekwatnie długo do bodźca, który je wywołał, lub gdy nie ma na nie żadnego konkretnego wytłumaczenia. W tych przypadkach głęboki smutek nazywamy depresją.

Depresja charakteryzuje się głębokim, uporczywym smutkiem, który zaburza codzienne funkcjonowanie. Czasami do smutku dołącza się zmniejszenie dotychczasowych zainteresowań. Tracimy chęć do pracy, do uczestniczenia w życiu rodzinnym, a także siłę do działania, a nawet wykonywania prostych czynności. To, co dotąd sprawiało nam przyjemność, już nas tak nie cieszy.

Potocznie pojęcie depresji służy lekarzom do określenia kilku zaburzeń depresyjnych. Trzy najważniejsze z nich to: epizod depresyjny (łagodny, umiarkowany, ciężki), należąca do uporczywych zaburzeń - dystymia (długotrwałe obniżenie nastroju o niewielkim nasileniu) i zaburzenia depresyjne nawracające.

Rozpoznanie depresji

Aby rozpoznać epizod depresyjny, dolegliwości muszą trwać nie krócej niż dwa tygodnie oraz powinny spełniać poniższe kryteria:

minimum dwa z tej grupy:
1. Nastrój depresyjny
2. Utrata zainteresowań i przeżywania przyjemności
3. Zwiększona męczliwość

minimum dwa z tej grupy:
1. Osłabienie koncentracji i uwagi
2. Niska samoocena i mała wiara w siebie
3. Poczucie winy i małej wartości
4. Pesymistyczne, czarne widzenie przyszłości
5. Myśli i czyny samobójcze
6. Zaburzenia snu
7. Zmniejszony apetyt

Dystymia

Dystymią nazywamy depresję o mniejszym nasileniu, która trwa bardzo długo (powyżej 2 lat). Osoby dotknięte dystymią miewają okresy (dni, tygodnie) zupełnie dobrego samopoczucia. Jednak większość czasu (miesiące) czują się zmęczone i przygnębione. Każda aktywność stanowi dla chorego problem i związana jest z brakiem zadowolenia. Pacjenci cierpiący na dystymię, mimo zniechęcenia, są w stanie podołać codziennym obowiązkom.

O depresji atypowej (inaczej maskowanej lub depresji z objawami somatycznymi) mówimy wtedy, gdy obniżonemu nastrojowi towarzyszą inne objawy z różnych układów czy narządów, np.: bóle kręgosłupa, bóle brzucha, bóle oraz kołatanie serca, bóle głowy, bezsenność. Dolegliwości te utrzymują się, mimo że wykluczymy jakiekolwiek ich przyczyny (wykonane badania dodatkowe nie wykazują żadnych nieprawidłowości).

Kto choruje na depresję?

Zachorowanie na depresję może nastąpić w każdym wieku. Najczęściej jest to jednak przedział wiekowy między kilkanaście a trzydzieści kilka lat. Ostatnie badania wykazały, że depresja znacznie częściej, niż sądzono, może zaczynać się w dzieciństwie, w wieku szkolnym, a nawet i przedszkolnym.

Kobiety chorują około trzy razy częściej niż mężczyźni. Zakłada się, że kobiety są bardziej podatne na zaburzenia depresyjne, ale żadna teoria nie wyjaśnia, jakie są tego powody. Wymienia się tu między innymi większe narażenie na stres w życiu codziennym oraz wahania hormonów podczas miesiączkowania w okresie okołoporodowym i menopauzy.

Zaburzenia depresyjne mogą występować rodzinnie, nawet kilkanaście razy częściej u osób blisko spokrewnionych niż w populacji ogólnej.

Na objawy depresji skarży się około 30% pacjentów, jednak dużą depresję można rozpoznać jedynie u 10%.

W ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat obserwujemy wzrost zachorowań na depresję. Możliwe, że ma to związek z:

• częstszymi trudnymi doświadczeniami rodzinnymi i zawodowymi,
• doświadczeniami wojen, migracjami, osamotnieniem, zagrożeniem bezpieczeństwa osobistego (zamachy terrorystyczne, wzrost zapadalności na choroby nowotworowe),
• wydłużeniem średniego czasu życia,
• wpływem substancji chemicznych (alkoholu, narkotyków) oraz niektórych leków stosowanych powszechnie w terapii wielu chorób.

Trudno jest podać faktyczny stan występowania depresji. Dzieje się tak między innymi dlatego, że choroba u wielu ludzi pozostaje nierozpoznana. Szacuje się, że około 50% chorych na depresję nie trafia do lekarzy specjalistów. Powodem tego stanu jest z jednej strony ograniczona dostępność do poradni specjalistycznych, z drugiej zaś – mylący obraz zaburzeń oraz niekiedy niewielkie nasilenie objawów, które nie zawsze nasuwa lekarzowi lub psychologowi właściwe rozpoznanie.

Większość pacjentów z objawami depresji trafia do lekarzy pierwszego kontaktu, gdzie tylko 15% chorych stawiane jest prawidłowe rozpoznanie.

Większość chorych na depresję (ok. 90%) ma myśli samobójcze, przejawia niechęć do życia, rozmyśla o śmierci, która jawi im się jako wybawienie z depresyjnego koszmaru. Jednak zaledwie część z nich decyduje się na samobójczy krok. Oszacowano ryzyko samobójstwa w ciągu życia chorego z depresją, które wynosi ok. 15-25 % i jest uzależnione od ciężkości choroby. Największe zagrożenie odebrania sobie życia przez pacjentów występuje w okresie bezpośrednio po wypisaniu ze szpitala, kiedy to w wyniku leczenia obserwujemy wzrost aktywności chorego, ale nie nastąpiła jeszcze poprawa obniżonego nastroju. Podwyższone ryzyko samobójstwa utrzymuje się przez blisko rok od opuszczenia szpitala, a także w przypadku nadużywania alkoholu oraz substancji psychoaktywnych (narkotyki).

Nie powinno się bagatelizować bardzo ważnego problemu, jakim jest depresja osób w wieku podeszłym. Depresja u osób starszych jest chorobą występującą niemal tak samo często, jak w całej populacji. Szacuje się, że w tej grupie wiekowej depresja dotyka nawet 20% ludzi. Przebieg choroby nie odbiega obrazem od depresji we wcześniejszych okresach życia. Depresja osób starszych nie powinna być bagatelizowana (uważana za stan normalny w tym wieku) przez rodzinę czy lekarza, ale być leczona jak każda choroba w tym wieku. Dzięki temu możemy uzyskać poprawę jakości życia chorego. Ostatnie badania donoszą, że depresja osób w wieku starszym i podeszłym bardzo dobrze poddaje się leczeniu. Ma to prawdopodobnie związek z wprowadzeniem na rynek leków przeciwdepresyjnych bezpieczniejszych i lepiej tolerowanych przez chorych.

Depresja jest chorobą często bagatelizowaną przez lekarzy czy rodzinę pacjenta. Jest tak częsta, że została już okrzyknięta epidemią XXI wieku. Coraz więcej ludzi cierpi na tę chorobę i nie możemy pozostawać wobec tego faktu obojętni.


Bibliografia

Święcicki Ł. Depresja - zwykła choroba?, Urban & Partner, Wrocław 2010, ISBN 978-83-7609-276-8
Pużyński S. Depresje i zaburzenia afektywne, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2009, ISBN 978-83-200-3828-6
Rybakowski J. Oblicza choroby maniakalno-depresyjnej, Termedia, Poznań 2009, ISBN 978-83-89825-28-5
Heitzman J. (red.), DEPRESJA - odpowiedzi na pytania, Urban & Partner, Wrocław 2007, ISBN 83-60290-22-4