Wypalenie zawodowe a depresja

Czym jest wypalenie zawodowe? Najlepiej można je określić jako poczucie absolutnego braku motywacji do czynności zawodowych, które wcześniej były dla pracownika źródłem satysfakcji. Brak radości z pracy i uczucie wszechogarniającej pustki mogą doprowadzić do depresji. Na wypalenie zawodowe składa się wyczerpanie emocjonalne, depersonalizacja, brak poczucia osobistych osiągnięć i kompetencji w związku z wykonywanym zawodem. Jak rozpoznać wypalenie zawodowe?

Objawy wypalenia zawodowego

Pierwszymi oznakami wypalenia zawodowego są pojawiające się – a z czasem stopniowo nasilające się – objawy przemęczenia i zniechęcenia do pracy. Należą do nich przede wszystkim: poczucie, że utraciło się zdolność do wykonywania pracy; spadek motywacji do działania i zniechęcenie do codziennych obowiązków; pesymistyczne myślenie o przyszłości; zmęczenie i utrata energii do życia. Z czasem zaostrzania się tych objawów pojawia się również potrzeba izolacji i ograniczanie kontaktów towarzyskich. Trudności przenoszą się również na życie rodzinne. Osoba cierpiąca na wypalenie zawodowe łatwo i często się irytuje, jest rozdrażniona, w domu dochodzi do konfliktów. W pracy z kolei może odczuwać zniechęcenie do pacjentów lub klientów. Nieprzyjemnym emocjom mogą towarzyszyć różne problemy ze zdrowiem, bóle głowy, zaburzenia snu, myśli depresyjne, a niekiedy myśli samobójcze.

Kto jest najbardziej narażony na wypalenie zawodowe?

Do grupy ryzyka należą przede wszystkim osoby wykonujące zawód związany z pracą z ludźmi, a szczególnie z pomaganiem im, na przykład nauczyciele, pracownicy służby zdrowia etc. Poza tym do czynników szczególnie sprzyjających wypaleniu zawodowemu należą: chroniczny stres, przemęczenie i przeciążenie pracą, zbyt duża odpowiedzialność stanowiska pracy, brak możliwości rozwoju, mała decyzyjność, konflikty w relacjach ze współpracownikami, mobbing. Do cech osobowości pracownika narażonego na wypalenie zawodowe należą:

• brak asertywności;
• niska samoocena;
• duże wymagania wobec samego siebie;
• trudności w komunikacji z innymi osobami;
• perfekcjonizm;
• pesymizm;
• narzucanie sobie zbyt dużych wymagań i trudnych do zrealizowania celów;
• niezdrowy styl życia (zaburzony rytm snu, niezdrowy styl żywienia);
• zła organizacja czasu pracy.

A jeśli to depresja?

Objawy wypalenia zawodowego są zbliżone do depresji – zwłaszcza jeśli utrzymują się długo. Nieleczona depresja ma tendencję do zaostrzania się, dlatego z czasem trwania objawy będą coraz bardziej dokuczliwe. W przypadku zaobserwowania symptomów wypalenia zawodowego najlepiej reagować zdecydowanie i udać się po pomoc do specjalisty. Niekiedy zmiana otoczenia, urlop, odpoczynek i aktywny relaks pomagają się zregenerować i wprowadzić samemu zdrowe zmiany w stylu życia i w pracy. Może się również okazać, że niezbędna jest psychoterapia i/lub farmakoterapia. Jeśli pracownik przejawia myśli samobójcze, niezbędna jest konsultacja z psychologiem i psychiatrą!  

Jak zapobiec wypaleniu zawodowemu?

Podstawą profilaktyki jest dbanie o zachowanie higieny zdrowia psychicznego i efektywne radzenie sobie ze stresem. Tak zwany zdrowy tryb życia odgrywa bardzo ważną rolę w profilaktyce wypalenia zawodowego. Aby mieć ochotę i energię do pracy, trzeba też dobrze funkcjonować na innych płaszczyznach życia. Zdrowiu i dobremu samopoczuciu sprzyjają: sen, zdrowy styl odżywiania się, dbanie o relaks i odpoczynek, dobre relacje z najbliższymi. Zmęczenie, monotonne obowiązki i brak efektów pracy są czynnikami, które można kontrolować. Dlatego w razie pojawienia się pierwszych oznak przeciążenia pracą, warto zapobiec im poprzez wzięcie urlopu, zadbanie o odpowiednią ilość odpoczynku, rozmowę z bliską osobą, udanie się na wizytę do psychologa, zmianę trybu pracy i itd.

Wypaleniu zawodowemu sprzyja branie na siebie zbyt dużej ilości obowiązków, dlatego można mu zapobiec poprzez ćwiczenie zachowań asertywnych. Dotyczy to głównie sytuacji, kiedy pracy jest za dużo, a osoba nią obciążona ma trudność z zaprotestowaniem wzięcia na siebie kolejnych obowiązków. W takim przypadku pomocny może być trening asertywności. Pomocnym rozwiązaniem jest wypracowanie lepszej organizacji czasu pracy. W trakcie wykonywania codziennych obowiązków powinien się znaleźć czas na odpoczynek, a czynności powinny być tak dobrane, aby praca była urozmaicona i podzielona na etapy – wówczas można zestawić efekty pracy z poczuciem satysfakcji, co udało się już osiągnąć z wyznaczonych celów.

Bibliografia:

Opperman K., Webber E., Style porozumiewania się w pracy, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2007, ISBN 83-60083-79-6.
Kozak S., Patologie w środowisku pracy. Zapobieganie i leczenie, Difin, Warszawa 2009, ISBN 978-83-7641-029-6.
Dudek D., Zięba A., Depresja - wiedzieć, aby pomóc, Krakowskie Wydawnictwo Medyczne, Kraków 2002, ISBN 83-88614-05-3.
Święcicki Ł., Depresja - zwykła choroba?, Urban & Partner, Wrocław 2010, ISBN 978-83-7609-276-8.